تلمیع

کلمه‌ی «تلمیع» در فارسی دارای چند معنا و کاربرد است؛ در لغت، این واژه به معنای رنگارنگ گردانیدن است و اصل آن از عربی گرفته شده است. در ادبیات و شعر، «تلمیع» یا «ملمّع» به شعری گفته می‌شود که در دو زبان یا گاهی بیشتر سروده شده باشد؛ به این روش دوزبانگی یا چندزبانی گفته می‌شود. این آرایه ادبی یکی از ابزارهای بدیع است و در آن شاعر بخشی یا بیت‌هایی از شعر را به زبانی دیگر می‌سراید، اغلب عربی در کنار فارسی. ریشه کلمه ملمع نیز به اسبی اشاره دارد که پوست بدنش لکه‌ها و خال‌هایی غیر از رنگ اصلی دارد و از همین جهت به معنای ترکیب رنگ‌ها یا زبان‌ها به کار رفته است. نمونه‌های مشهور تلمیع در ادبیات فارسی شامل غزل‌های حافظ و مولانا هستند؛ همچنین سعدی در آرایه‌ای به نام «مثلث» شعری به سه زبان عربی، فارسی و شیرازی قدیم سروده است. این روش در موسیقی پاپ ایرانی معاصر نیز دیده می‌شود، جایی که بخشی از شعر به فارسی و بخشی به انگلیسی اجرا می‌شود. از نظر کاربرد، تلمیع نشان‌دهنده مهارت شاعر در ترکیب زبان‌ها و ایجاد زیبایی و تنوع در متن است.