تخت مرمر که با نام تخت سلیمانی نیز شناخته میشود، یکی از آثار تاریخی و سلطنتی مهم ایران در دوره قاجار است که به دستور فتحعلیشاه قاجار ساخته شد و امروزه در ایوان تخت مرمر کاخ گلستان قرار دارد. این تخت از مجموعهای شامل حدود شصتوپنج قطعه سنگ مرمر زرد رنگ ساخته شده که از معادن یزد استخراج شده و بهصورت هنرمندانه به یکدیگر متصل شدهاند. هدف از ساخت این تخت، ایجاد جایگاهی ثابت در ایوان سلطنتی بود تا شاه بتواند در آن به انجام مراسم رسمی، تاجگذاری و دیدار با مردم بپردازد، زیرا پیش از آن استفاده از تختهای متحرک مانند تخت طاووس مشکلاتی ایجاد میکرد. طراحی این اثر توسط میرزا بابای شیرازی و اجرای حجاری آن توسط استاد محمدابراهیم اصفهانی انجام گرفت که از هنرمندان برجسته دربار قاجار بودند. ساختار تخت مرمر به گونهای است که بر روی پایهها، ستونها و پیکرههایی از دیوان، فرشتگان، شیرها و ستونهای مارپیچ قرار گرفته و جلوهای نمادین و اسطورهای به آن بخشیده است. این تخت از چهار طرف بر دوش پیکرههای نمادین از جمله دیوها و فرشتگان قرار دارد و همین ویژگی سبب شده است که در برخی منابع به آن «تخت سلیمانی» نیز گفته شود. در بخشهای مختلف تخت، کتیبههایی با خط نستعلیق وجود دارد که اشعاری در مدح فتحعلیشاه بر روی آنها حک و طلاکاری شده است و نشاندهنده اهمیت هنری و ادبی این اثر است. از نظر کارکرد تاریخی، تخت مرمر تنها یک اثر هنری نبود، بلکه جایگاه رسمی قدرت سلطنتی محسوب میشد و مراسم مهم حکومتی در آن برگزار میگردید. همچنین این تخت در دورههای بعدی، از جمله در زمان رضاشاه پهلوی، به عنوان محل تاجگذاری مورد استفاده قرار گرفته است.
تخت مرمر
لغت نامه دهخدا
تخت مرمر. [ ت َ ت ِ م َ م َ ] ( اِخ ) تختی منسوب به کریمخان. رجوع به ایران باستان ج 2 ص 1584 شود.
فرهنگ فارسی
تختی است بزرگ از مرمر سفید صیقلی که بدستور فتحعلی شاه قاجار ساخته شده و وی در روزهای سلام بر آن جلوس میکرد. این تخت امروز در کاخ گلستان است.
دانشنامه آزاد فارسی
رجوع شود به:کاخ گلستان
جمله سازی با تخت مرمر
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 بسیاری از پادشاهان ایرانی حتی در دورههای پس از اسلام به خود لقب جمجاه، جمشید جاه و جم اقتدار میدادند. این القاب در میان شاهان دوره صفوی و دوره قاجار بیشتر رایج بود. حتی ناصر الدین شاه به تقلید از تخت بارگاه ارگ جمشید تخت مرمرین بسیار گرانقیمتی ساخته بود که اکنون در کاخ گلستان میدان ارگ (میدان ۱۵ خرداد) تهران است.
💡 ارتفاع تخت یک متر است و نشیمنگاه آن از دو سطح ۳*۲ متر (سطح جلو) و ۲۷ر۱*۷۰ر۱ متر (سطح عقب) تشکیل میشود. بر روی سطح عمودی کنار دو پله جلو تخت، نقش دو اژدها و در دوسوی پله اول دو مجسمه شیر حجاری شده است. به دستور کریم خان ایوان تخت مرمر بنای نخستین دیوانخانه و ایوان دارالاماره نامیده شد.
💡 خلوت کریم خانی یا جلوخان یکی از بناهای دوران کریم خان میباشد. این محل راه عبوراز اندرون و باغ گلستان به دیوانخانه و تالار تخت مرمر بود؛ ولی در زمان ناصرالدین شاه به سبب تغییر وضع ساختمانها آن معبر مسدود گردید.
