تبعیض مثبت

تبعیض مثبت که در فرهنگستان زبان و ادب فارسی با عنوان «تبعیض جبرانی» نیز شناخته می‌شود، به مجموعه‌ای از سیاست‌ها و اقدامات هدفمند گفته می‌شود که برای جبران نابرابری‌های تاریخی، اجتماعی یا ساختاری علیه گروه‌های خاص به کار گرفته می‌شود. این مفهوم بیشتر در حوزه‌هایی مانند مطالعات زنان، آموزش، اشتغال، سیاست‌گذاری اجتماعی و حقوق مدنی کاربرد دارد و هدف آن کاهش شکاف‌های ناشی از تبعیض‌های گذشته است. در این رویکرد، به گروه‌هایی که در طول زمان از فرصت‌های برابر محروم بوده‌اند، امتیازها یا حمایت‌های ویژه‌ای اختصاص داده می‌شود تا امکان رقابت عادلانه برای آنان فراهم گردد. برای نمونه، در برخی کشورها قوانینی تصویب می‌شود که حضور زنان در مناصب سیاسی، بازار کار، دانشگاه‌ها و سایر عرصه‌های عمومی را تقویت کند. این نوع سیاست‌ها از آن جهت «جبرانی» نامیده می‌شوند که قصد دارند آثار منفی تبعیض‌های پیشین را تا حدی اصلاح و متعادل سازند. در مطالعات زنان، تبعیض جبرانی یکی از ابزارهای مهم برای افزایش مشارکت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی زنان به شمار می‌رود. با این حال، این مفهوم همواره محل بحث بوده است و برخی دیدگاه‌های محافظه‌کارانه نسبت به آن با تردید یا مخالفت نگاه می‌کنند. منتقدان گاه معتقدند که این سیاست‌ها ممکن است خود نوعی نابرابری جدید ایجاد کنند، در حالی که حامیان آن را راهی برای تحقق عدالت واقعی می‌دانند. از منظر علمی و حقوقی، تبعیض جبرانی تلاشی است برای تبدیل برابری صوری به برابری عملی و قابل تحقق در جامعه. در مجموع، تبعیض مثبت یا تبعیض جبرانی به معنای اعطای حمایت‌ها و امتیازهای موقت و هدفمند برای رفع آثار تبعیض‌های ریشه‌دار اجتماعی است.