ارمنیه

ارمنیه. [ اَ / اِ م َ نی ی َ ] ( اِخ ) ارمن. ارمنستان. ارمینیه. مملکتی است وسیع که در مشرق دریای فرات و جانب شمال دیار بکر و کردستان و آذربایجان و سمت مغرب شروان و سمت جنوب گرجستان واقع است و آن منقسم است بدو قسمت: صغری و کبری. تفلیس و توابع آنرا ارمنیه کبری و خلاط و مضافات را ارمنیه صغری نامند. مؤلف برهان گوید: شهری است معروف که آتشکده درخش در آنجاست. گویند بانی ارمنیه و شیراز و آتشکده درخش راس مجوسی بوده که الحال براس البغل مشهور است و درهم بغلی منسوب به اوست. -انتهی. و ظاهراً آتشکده آذرگشنسپ ( آذر جشنسف، آذرجشن، آذرخش ) را که در کنار دریاچه ارمیه نزدیک شیز بوده بصورت درخش و شیراز تحریف کرده اند. رجوع بارمنستان و الجماهر بیرونی صص 184 - 195 و فهرست التفهیم بیرونی و محاسن اصفهان مافروخی باهتمام سیدجلال طهرانی ص 83 و حبط ج 1 صص 71 - 74 - 78 - 82 - 86 - 169 - 219 - 295 - 340 - 341 و حبط ج 2 ص 169 - 234 - 408 - 412 - 416 و فهرست مجمل التواریخ ابوالحسن گلستانه و فهرست ذیل جامع التواریخ رشیدی تألیف حافظ ابرو شود. || ( ص نسبی، اِ ) مؤنث ارمنی. زن ارمنی. || سهام ارمنیه. رجوع به سهم شود.
ارمنیه. [ اَ م َ نی ی َ ] ( اِخ ) ( شاهان... ) سُکمان که او را، بمناسبت نام مخدومش قطب الدین اسماعیل حکمران سلجوقی مرند آذربایجان، قطبی میخواندند. در سال 493 هَ. ق./ 1100 م. شهر اخلاط را در ارمنیه از بنی مروان گرفت و فرزندان و ممالیک ایشان مدت یکقرن ( 493 - 604 هَ. ق. ) در این ناحیه حکومت میکردند تا ایوبیان در سال 604 هَ. ق./ 1207 م. ایشان را از میان برداشتند. نام این پادشاهان و مدت سلطنت آنان از اینقرار است:
سال هجری اسامی 493سکمان القطبی 506ظهیرالدین ابراهیم شاه ارمن 521احمد522ناصرالدین سقمان ثانی 579سیف الدین بگتمر589بدرالدین آق سنقر594محمد، المنصور603 - 604عزالدین بلبان ( طبقات سلاطین اسلام لین پول ص 152 ).

ناحیه ای در آسیای غربی از شمال به گرجستان از مشرق به بحر خزر از جنوب به دره علیای دجله و از مغرب بدره فرات غربی یا قره سو محدود است. ارمنستان نجدی است کوهستانی و گود - ترین نقطه آن دریاچه [ وان ] می باشد. ارمنستان در دوره قبل از اسلام مدتها جزو ایران گاه جزو امپراتوری روم محسوب میشد. بعدها مستقل گردید و سپس به بخش بین عثمانی روسیه و ایران تقسیم شد. از ۱۹۱۸ تا ۱۹۲۱ م. مجددا استقلال یافت و سپس قسمتی از آن تسلط ترکان و قسمتی تحت تسلط روسها در آمد. جمعیت آن قریب ۳/٠٠٠/٠٠٠ تن است. قسمت شمالی جمهوری است شوروی جزو اتحاد جماهیر شوروی روسیه ( ۱۹۳۶ م. ) دارای ۱/۷۶۸/٠٠٠ سکنه. پایتخت آن اریوان است.

💡 رشیدالدین فضل‌الله همدانی در جامع‌التواریخ پیرامونِ مرزهای ایرانِ معاصرش می‌نویسد: «مملکت ایران از سرحد آب آمویه (جیحون) تا منتهای تخوم روم و جدول دریای سند و اقاصی دیار مصر و حکومت ارمنیه کبری و ارمنیه صغری است» و عبارت «پادشاه اسلام و ایران» بارها برای نامیدن شاهان ایلخانی به‌کار رفته‌است.

💡 برخی منابع قدیمی نام برذعه را عربی شده برده‌دار فارسی دانسته‌اند و گفته‌اند که برخی پادشاهان از فراسوی ارمنیه بردگان و اسیرانی را به این ناحیه می‌آوردند.

💡 التنبیه و الاشراف اران را در شمار ولایات ایران آورده و پارسیان را قومی شناسانده که قلمرو آنان سراسر ماد و آذربایجان تا ارمنیه و اران و بیلقان بوده‌است.