ابوالفداء

ابوالفداء. [ اَ بُل ْ ف ِ ] ( اِخ ) ابن کثیر عمادالدین اسماعیل بن عمر. رجوع به ابن کثیر... شود.
ابوالفداء. [ اَ بُل ْ ف ِ ] ( اِخ ) اسماعیل بن ابراهیم علیهما السلام. رجوع به اسماعیل... شود.
ابوالفداء. [ اَ بُل ْ ف ِ ] ( اِخ ) اسماعیل بن ابراهیم بن جماعه کنانی. رجوع به اسماعیل... شود.
ابوالفداء. [ اَ بُل ْ ف ِ ] ( اِخ ) اسماعیل بن طغتکین بن ایوب. از سلاطین ایوبی یمن ملقب به الملک المعز ( از 593 تا 598 هَ. ق. ).
ابوالفداء. [ اَ بُل ْ ف ِ ] ( اِخ ) اسماعیل بن علی بن محمودبن عمربن شاهنشاه بن ایوب. و لقب او الملک المؤید و الملک الصالح عمادالدین. امیری فاضل از خاندان ایوبی. مولد وی در جمادی الأولی سال 672 هَ. ق. به دمشق بود. او پس از کسب فضائل و آداب وقت و براعت در فقه و طب و بالاخص تاریخ و جغرافیا در خدمت عم خویش درجنگهای صلیبی شرکت جست و مدت دوازده سال بخدمت ملک ناصر از ممالیک مصر پیوست و در 18 جمادی الاولی 710 ولایت حماه از دست ممالیک به او واگذار شد و پس از دوسال بقاهره رفت و ملقب به الملک الصالح گردید و در سال 720 لقب الملک المؤید یافت و تا آخر عمر نسبت به ممالیک وفی زیست و در محرم 732 هَ. ق. در حماه درگذشت و از کتب معروفه او یکی المختصر فی تاریخ البشر در چهار جلد که بنام تاریخ ابوالفدا مشهور است. دیگر کتاب معتبر و مقبول جغرافیائی او موسوم به تقویم البلدان که متن عربی آن بارها به طبع رسیده و به بیشتر السنه اروپائی ترجمه شده و دیگر کتاب الحاوی در فقه ودیگر کتاب الکناش و آن چندین جلد است و دیگر کتابی مختصر به نام کتاب الموازین و دیگر در کتابخانه عمومی اسلامبول کتابی الطریق الرشاد الی تعریف الممالک و البلاد هست مرتب بر حروف هجا در جغرافیا و دیگر در حدیث او را کتابی است بنام جامعالمسانید و صاحب کتاب کشف الظنون در انتساب این کتاب بدو مردد است و او را به عربی اشعاری بوده است. و رجوع به اسماعیل... شود.
ابوالفداء. [ اَ بُل ْف ِ ] ( اِخ ) اسماعیل بن عمر. رجوع به ابن کثیر شود.
ابوالفداء. [ اَ بُل ْ ف ِ ] ( اِخ ) اسماعیل بن محمدبن ابراهیم. رجوع به اسماعیل... شود.
ابوالفداء. [ اَ بُل ْ ف ِ ] ( اِخ ) اسماعیل بن محمدبن رسلان حنبلی بعلی. او راست: وسیلةالمتلفظ الی کفایةالمتحفظ.

[ویکی فقه] «ابوالفداء» الملک المؤید عمادالدین اسماعیل بن علی بن محمود بن محمد بن عمر بن شاهنشاه بن ایوب بن شادی بن مروان (۶۷۲- ۷۳۲ ق)، مورخ و جغرافی دان و امیرحماه. لقب او ابتدا الملک الصالح بود که پس از مدتی به الملک المؤید تغییر یافت، ولی در غرب او را بیشتر با کنیه ابوالفدا می شناسند.
ابوالفدا که از خاندان ایوبیان بود، نیای بزرگ او شاهنشاه برادر صلاح الدین ایوبی بوده است- در دمشق تولد یافت. در آن زمان خانواده او به سبب ترس از حمله تاتارها حماه را ترک گفته و به دمشق آمده بودند. وی در ۱۲ سالگی همراه پدر و پسر عمش، المظفر محمود ثانی امیرحماه در محاصره و فتح دژ مرقب و بیرون راندن صلیبیان از آن دژ شرکت جست. همچنین هنگامی که ۱۶ ساله بود، در پیکار برای بیرون راندن صلیبیان از طرابلس شرکت نمود و در ۶۹۱ ق، در فتح قلعه روم به فرماندهی الاشرف خلیل بن سلطان قلاوون، شرکت داشت. در ۶۹۷ ق در لشکرکشی به ارمنستان صغیر تحت فراندهی لاچین، سلطان مملوک که گویا همراه صلیبیان به فلسطین آمده و سپس جانب مسلمانان را گرفته و تا مقام سلطانی ارتقاء یافته بود، مشارکت داشت.
مناصب
وی از ۶۹۸ ق و در زمان الناصر جانشین لاچین با ممالیک رابطه کامل برقرار نمود و تا پایان زندگی به آنان وفادار ماند. وی در ۶۹۸ ق، هنگامی که حکومت ایوبیان در حماه قطع شد، به خدمت فرمانروایان آن سرزمین و به دیگر سخن، به خدمت ممالیک مصر درآمد و حمایت الناصر محمد بن قلاوون را جلب نمود. در ۷۰۱ ق، در دومین حمله ممالیک به ارمنستان و نیز جنگ با مغولان در آسیای صغیر شرکت داشت. در همین ایام، نخستین بار به قصر سلطان در قاهره رفت و با احترام مورد پذیرایی قرار گرفت و دو سال بعد با داشتن حق جانشین موروث به نیابت حماه منصوب گردید و از آن پس در کاخ خود سکنی گزید و اغلب برای شرکت در مراسم باشکوه به قاهره می رفت.
کسب لقب الملک المؤید
وی چند بار روانه مکه و زیارت بیت الله الحرام شد و گاه در این سفرها، الناصر سلطان مصر را همراهی می کرد که یکی از این سفرها در ۷۱۹ ق بوده است. وی بار دیگر در لشکرکشی به آسیای صغیر شرکت کرد. او چند بار برای به دست آوردن حکومت حماه تلاش کرد و سرانجام در ۱۷ محرم ۷۲۰ ق، الملک المؤید لقب گرفت و بر همه فرمانروایان سرزمین شام برتری یافت.
دوران فرمانروایی
...

💡 تقویم البلدان اولین کتابی است که در آن به توهم جهانگرد اشاره شده است و از این نظر میتوان گفت ابوالفداء کاشف این پدیده بوده است. بدین معنی که جهانگردی که بسمت غرب حرکت میکند بخاطر حرکت خورشید بسمت غرب یک روز را گم میکند و جهانگردی که بسمت شرق میرود یک روز اضافه میاورد این پدیده دو قرن بعد توسط ماژلان کشف شد

💡 در این کتاب افزون بر مسائل جغرافیایی به نکات اجتماعی هم پرداخته شده. ابوالفداء به دلیل داشتن شغل مملکتی به گردآوری این کتاب پرداخت و آن را در ۷۲۱ق به پایان رساند.

💡 ابن حوقل نام فارسی دیک‌بایه یعنی دیگ‌پای را ذکر می‌کند و توضیح می‌دهد منظور آن است که مانند سه پایهٔ دیگ است، زیرا قلعهٔ برفراز سه پرتگاه سربرافراشته‌است، همانطور که دیگ را بر روی سنگ اجاق قرار می‌دهند. ابوالفداء می‌گوید این قلعه از توابع فارس یا کرمان شمرده می‌شده و در روزگار وی ویران بوده‌است.

💡 اولین بار اسماعیل بن علی ابوالفداء (۱۲۷۳–۱۳۳۱م) در کتاب خود تقویم البلدان ذکر کرد که جهانگردی که بسمت غرب حرکت می‌کند به دلیل حرکت بسمت غرب خورشید در تقویم خود یک روز کم میاورد و جهانگردی که سمت شرق پیش می‌رود به همان دلیل یک روز اضافه میاورد. این پدیده بعد از دو قرن توسط گروه ماژلان تجریه شد

💡 اصطخری این دریاچه را «جنکان» نامیده و ابوالفداء و ابن‌بطوطه آن را «جمکان» نوشته‌اند. در فارسنامه ابن بلخی و جغرافیای حمدالله مستوفی از دریاچه به نام «ماهلویه» یاد شده‌است. از این دریاچه به نام‌های «مهلو»، «مهلویه»، و «جنکال» نیز یاد شده‌است.

💡 نام چغان‌رود (در دیوان فرخی سیستانی، ص:۱۸۹ چغانی‌رود) از نام ناحیه قدیمی چغانیان گرفته شده (بارتولد، ۱۳۵۸ش، ص ۱۳) و در نوشته‌های فارسی‌زبانان، چَغان‌رود (حدودالعالم، ص ۴۱) یا جَغان‌رود (شرف‌الدین علی یزدی، ج ۱، ص ۱۴۷) و در منابع عربی، نهر صَغانیان (بلاذری، ص ۵۸۹؛ ابن‌خرداذبه، ص ۳۳–۳۴؛ قزوینی، ص ۵۲۵؛ ابوالفداء، ص ۵۰۵) ذکر شده‌است.