لغت نامه دهخدا
ابن طولون. [ اِ ن ُ ] ( اِخ ) شمس الدین محمدبن علی بن محمدبن طولون الشامی. مولد او به دمشق. در قاهره دانش و ادب فراگرفت و بمدرسه صالحیه تدریس نحو وحدیث میکرد. وفات او به 955 هَ.ق. است. او را در علوم مختلفه تصانیف بسیار است، از جمله: الغرف العلیه فی تراجم مشاهیر الحنفیه. التمتع بالاقران در تراجم علمای مائه نهم و دهم هجری. الدررالفاخره. الدررالغوالی. تحذیرالعباد من الحلول والاتحاد و غیر آنها. و صاحب کشف الظنون نام مؤلف کتاب الغرف العلیه را ابن طولون اسحاق بن حسن حارثی متوفی به سال 953 گفته است.
ابن طولون. [اِ ن ُ ] ( اِخ ) امیر ابوالعباس احمدبن طولون. اولین کس از سلسله بنی طولون که تا 292 هَ.ق. به مصر پادشاهی داشته اند. طولون پدر احمد، مملوک نوح بن اسد سامانی عامل بخارا بود و او طولون را بمأمون خلیفه بخشید. مولد احمد سامرا به سال 320 و از دست معتز عباسی ولایت مصر یافت و در رمضان 254 وارد آن کشور شد. در جنگ عباسیان با صاحب الزنج ابن طولون بر شام و ثغور آن نیز مسلط گشت. ذکاء و شجاعت و سخاء او معروف است. او جزئیات امور به تن خویش رسیدگی میکرد و با اینهمه مردی سفاک بود چنانکه گویند هجده هزار تن در حبس او بمردند و یا کشته شدند. جامع معروف بجامع طولون در مصر او کرد و صد و بیست هزار دینار صرف بناء آن شد.
