ابن فضل ا

ابن فضل ا. [ اِ ن ُ ف َ لِل ْ لاه ] ( اِخ ) شرف الدین عبدالوهاب بن جمال الدین. نسب خویش بعمربن الخطاب می پیوسته و در مصر دیوان کتابت ملک ناصربن قلاون داشته و پس از آن دیوان کتابت دمشق بدو مفوض گشته، و در سال 717 هَ.ق. بدانجا وفات یافته است.
ابن فضل ا. [ اِ ن ُ ف َ لِل ْ لاه ] ( اِخ ) ابوالمعالی محیی الدین یحیی بن جمال الدین، برادر شرف الدین عبدالوهاب. ادیب و منشی و شاعر. او نیزچون برادر رئیس کَتَبه ناصربن قلاون بوده و در پیری بعلت ثقل سامعه کناره گرفته و پسرش شهاب الدین وکالت او داشته، لکن بسبب تندی خلق او پسر دیگر ابوالمعالی را موسوم به علاءالدین بجای او نصب کرده اند و محیی الدین یحیی به 738 هَ.ق. در 93 سالگی درگذشته است.
ابن فضل ا. [ اِ ن ُ ف َ لِل ْ لاه ] ( اِخ ) شهاب الدین ابوالعباس احمدبن محیی الدین، فرزند یحیی بن جمال الدین سابق الذکر. در شعر و ادب و جغرافیا و تاریخ و تراجم احوال و خاصه در تاریخ مغول و ترک و هند و نیز هیئت و اسطرلاب و فقه شافعی فرید عصر خویش بوده. مولد او به دمشق در سال 700 هَ.ق. بوکالت پدر مدتی دیوان کتابت ملک ناصربن قلاون داشت و سپس برای سوء خلق کناره گرفت. او را اشعار رائقه است، و نیز کتب ذیل از اوست: فواضل السّمر فی فضائل آل عمر در چهار جلد. مسالک الابصار فی ممالک الامصار در بیست جلد سطبر ونسخه ای از آن در کتابخانه ایاصوفیه برجاست. صبابةالمشتاق در مدح رسول صلوات اﷲ و سلامه علیه. الدعوةالمستجابة. سفرةالسَّفَرة. دمعةالباکی. یقظةالساهر. نفحةالروض. التعریف بالمصطلح الشریف در فنون مملکت داری. رسالة فی ممالک عباد الصّلیب. او به نام کاتب دمشقی نیز معروف است و در 749 هَ.ق. به مصر درگذشته است.
ابن فضل ا. [ اِ ن ُ ف َ لِل ْ لاه ] ( اِخ ) علاءالدین علی بن یحیی، برادر شهاب الدین احمد. او مانند برادر دیوان کتابت مصر داشته و به عربی او را اشعاری است.
ابن فضل ا. [اِ ن ُ ف َ لِل ْ لاه ] ( اِخ ) بدرالدین محمدبن علی. مانند پدر دیوان کتابت مصر داشته و او را اشعاری است.

💡 ابن فضلان پس از بازگشت، شرح سفر خود را به‌صورت کتاب درآورد. این رساله از آن جهت اهمیت دارد که می‌توان گفت قابل اعتمادترین گزارش دربارهٔ این مناطق، از سوی ابن فضلان ارائه شده‌است. در سال ۱۹۹۹ (میلادی) فیلم «سیزدهمین سلحشور» با کارگردانی جان مک تیرنان و با شرکت آنتونیو باندراس با چشم‌داشتی به داستان ابن فضلان ساخته شد.

💡 خواجه شمس‌الدین ابن فضل‌الله؛ این مرد فقط هفت ماه بر سر کار بود، وی به‌محض شنیدن خبر حملهٔ طوغای تیمورخان که امیدوار بود سربداران بر اثر نفاق و مبارزات داخلی ناتوان شده باشند، خود را خلع کرد و گفت که «من شایستهٔ این کار نیستم»

💡 دانشمندان عرب، مانند ابن فضل‌الله عمری و ابن خلدون، در نوشته‌های خود نام عثمان را به کار برده‌اند. جهانگرد مراکشی، ابن بطوطه، که در زمان اورخان اول از خاک عثمانی دیدن کرد، نام او را به شکل عثمانجیق ثبت کرده است. پسوند «-جیق» در زبان ترکی برای کوچک کردن به کار می‌رود؛ بنابراین در آن زمان او را به نام عثمانجیق «عثمان صغیر» می‌شناختند تا با عثمان بن عفان سومین خلیفه راشدین اشتباه گرفته نشود.

💡 در کل باید از وظیفه‌شناسی در انجام مأموریت، حتی با به خطر انداختن جان خود، ابن فضلان را ستود. رساله یا سفرنامه ابن فضلان به سبب گزارش از این نواحی منحصربه‌فرد است. بدین خاطر ابن فضلان، در روسیه و لنینگراد مشهور و بلند آوازه است.

💡 از دیگر مسائل دقت ابن فضلان به نام و لقب‌های شاهان و امیران منطقه است که شاهدی بر مسائل سیاسی است. مانند اینکه او به اینکه غزها شاه را «یبغو» و جانشین او را «کوذرکین» تو جه می‌کرده یا اینکه نام شاهان خزر خاقان کبیر بود که هر چهار سال یک بار ظاهر می‌شد و جانشین او را «خاقان به» می‌گفتند که لشکر و مملکت را اداره می‌کرد.