نامی است که به چهرهٔ تأثیرگذار و بحثبرانگیز تاریخ اسلام، تقیالدین ابوالعباس احمد بن عبدالحلیم بن عبدالسلام بن عبدالله بن محمد بن تیمیه حرّانی اطلاق میشود. وی در حران، واقع در نزدیکی دمشق، دیده به جهان گشود. پدرش، که او نیز از عالمان دینی بود، به سبب جور مغولان، از موطن خود هجرت کرده و در دمشق پناه گرفت. ابن تیمیه تحصیلات خود را ابتدا نزد پدر و سپس نزد جمعی از دانشمندان برجسته آغاز کرد. او در فقه، پیرو مذهب حنبلی و در حوزهٔ کلام، تابع طریقت سلفیان بود؛ رویکرد اصلی او در دینداری، عدم جواز تجاوز از ظواهر قرآن و حدیث تلقی میشد. این موضعگیریهای سختگیرانه و بیباکی در مجادلات کلامی، سبب شد که علمای مذاهب دیگر به مخالفت با او برخیزند.
از بُعد سیاسی، ابن تیمیه فتوای جهاد علیه مغولان را صادر کرد و خود در نبرد شقحب حضور داشت. با این حال، تندرویها و مخالفتهای او با سلاطین وقت، چه در مسائل سیاسی و چه در مسائل دینی، چندین بار منجر به بازداشت و زندانی شدن او گردید. در اواخر عمر، ممنوعیت ملاقات با مردم بر او اعمال شد و تنها برادرش به خدمتگزاری او میپرداخت. حتی در دوران حبس نیز، دشمنانش تلاش کردند تا او را از نوشتن تفسیر و رسائل علمی نیز محروم سازند. با وجود این محدودیتها، عامهٔ مردم اعتقاد قلبی عمیقی به او داشتند؛ چنانکه در مراسم تشییع جنازهٔ وی، برآوردهای حاکی از حضور نزدیک به دویست هزار مرد و پانزده هزار زن است.
ابن تیمیه به دلیل تعارضات فکری عمیق با جریانهای فکری رایج، با فرقههایی چون اشاعره، حکما، صوفیه و دیگر فرق اسلامی به شدت معارضه کرده و آرای آنان را باطل میدانست. از جمله اعتقادات شاخص او، موضعگیری در قبال تجسیم و عدم جواز فراتر رفتن از ظاهر متون مقدس بود. وی همچنین زیارت قبور اولیا را بدعت میشمرد و از این منظر میتوان او را پیشگام فکری جنبش وهابیت دانست. به وی نزدیک به پانصد جلد کتاب نسبت داده شده که بخشی از آنها تا به امروز باقی مانده است؛ از جمله آثار مهم او میتوان به منهاج السنة اشاره کرد. لازم به ذکر است که از این خاندان، شخصیتهای دیگری چون فخرالدین ابوعبدالله محمد بن ابی القاسم خطیب و واعظ حرّانی (۵۴۲–۶۲۱ ه.ق.) نیز شهرت داشتهاند که کتابهایی چون تفسیر القرآن و مجموعهای از خطبهها از او برجای مانده است.
