ایل بچاقچی

[ویکی فقه] بُچاقچی، ایل، بزرگترین ایل استان کرمان است.
مذهب آنان تشیّع و زبانشان ترکی آمیخته با عناصر فراوان فارسی است. «بیچاقچی» در ترکی به معنی سازنده و فروشنده کارد است.
ابن بطوطه نیز، که از اخی احمد بچقچی در سیواس و اخی بچقچی در ازاق (آزُف) نام می برد، «بچق» راچاقو و «بچقچی» را منسوب به چاقو دانسته است.
ظاهراً نام این ایل از خانواده ای به نام بچاقچی که به ریاست ایل رسیده اخذ شده است؛ زیرا که طایفه و تیره ای به این نام در ساختار اجتماعی ایل دیده نمی شود.
محل زندگی بچاقچی
افراد این ایل در مشرق شهرستان سیرجان (در دامنه های کوههای چهارگنبد)، در دهستان بَلْوَرْد، و در شهرستان بافت زندگی می کنند، و تیره هایی از آن در استان هرمزگان قشلاق دارند.
جمعیت کوچنده این ایل در ۱۳۶۶ ش به ۴۱۵ خانوار ۴۵۵، ۲ تن می رسید. امروز اهالی ساکن دهستان بلورد عمدتاً از بچاقچیها هستند.
بچاقچیها از صدسال پیش تاکنون بتدریج آبادی نشین شده اند، ولی دسته هایی از آن هنوز چادرنشین اند.
مرکز خوانین این ایل در دوره قاجاریه روستایِ بلورد، در۴۲ کیلومتری مشرق شهر سیرجان، بود؛ اما امروز، که نظام قبیله ای ایل در معرض فروپاشی است، خانها دیگر در رأس هرم قدرت قرار ندارند.
با اینهمه، هنوز برخی از طوایف استقلال خود را حفظ کرده اند.
طوایف بچاقچیها
سابقاً بچاقچیها به طوایف متعددی تقسیم می شدند، از جمله «راینی ها» (جمعیت کوچنده: ۶۵۷ خانوار، ۸۸۹، ۳ تن) که امروز ایل مستقلی به شمار می آیند.
در حال حاضر، طوایف این ایل به تیره ها، شاخه ها و چادرهایی تقسیم می شوند که هنوز ساختار قبیله ای خود را حفظ کرده اند.
از جمله مهمترین این طوایف عباسلو، اَنْگَلو، قراسعدلو، سارسعدلو (ساری سعدلو) را می توان نام برد.
اشتغال بچاقچیها
...
[ویکی شیعه] ایل بُچاقچی بزرگ ترین ایل استان کرمان، شیعی مذهب و زبانشان ترکی آمیخته با عناصر فراوان فارسی است. بچاقچی ها از صد سال پیش تاکنون به تدریج آبادی نشین شده اند، ولی دسته هایی از آن هنوز چادرنشین اند شغل مردان بچاقچی دامپروری، باغداری و کارگری است. محل سکونت این ایل بیشتر در سیرجان و بافت و بخش هایی از هرمزگان است. اسفندیارخان بچاقچی و حسین خان بچاقچی از بزرگان این ایل به شمار می روند.
« بیچاقچی » در ترکی به معنی سازنده و فروشنده کارد است. ابن بطوطه نیز « بچق » راچاقو و « بچقچی » را منسوب به چاقو دانسته است.
ظاهراً نام این ایل از خانواده ای به نام بچاقچی که به ریاست ایل رسیده اخذ شده است؛ زیرا که طایفه و تیره ای به این نام در ساختار اجتماعی ایل دیده نمی شود.

💡 در ابتدای دوران قاجاریه، علی عسکرخان رئیس ایل بچاقچی به‌شمار می‌رفت و در زمان لشکرکشی فتحعلی‌شاه قاجار به بافت و رابر، از او استقبال کرد. پسرش حیدر قلی‌خان نیز از بزرگان ایل بود.

💡 طایفه ارشلو در اصل از طایفه‌های ایل بزرگ افشار است، ارشلوهای کرمان در چهارگنبد سیرجان زندگی می‌کنند، طایفه ارشلو سیرجان بخشی از اتحادیه ایل بچاقچی و بزرگ‌ترین طایفه آن است.

💡 ایل بچاقچی یکی از ایلات بزرگ استان کرمان است، محل اصلی زندگی بچاقچی‌ها بلورد و چهارگنبد در شهرستان سیرجان است، تعدادی از بچاقچی‌ها در روستای بنگان شهرستان بافت زندگی می‌کنند، کلمه بچاقچی از دو واژه ترکی بچاق (چاقو) و پسوند چی تشکیل شده است و به معنای چاقویی، سازنده چاقو، نیزه گذار و دشنه‌دار است. ایل بچاقچی به خاطر مبارزاتش بر علیه انگلیس مشهور است.

💡 ایل بچاقچی به احتمال بالا در زمان سلطنت شاه عباس صفوی وارد کرمان می‌شود. ابن بطوطه جهانگرد مراکشی در قرن هشتم از سیواس ترکیه بازدید کرده و از بچاقچی‌ها نام برده است. دربارهٔ سرزمین اصلی بچاقچی‌ها اختلاف نظر وجود دارد، در منابع، آذربایجان، ترکیه و ارمنستان به عنوان موطن ایل بچاقچی ذکر شده است.

💡 خرسلو، عباسلو، قره سعدلو، انکلو، سارسعدلو، حلوائی و ارشلو، طوایف اصلی ایل بچاقچی هستند. محل زندگی بچاقچی‌ها؛ چهارگنبد، بلورد، شاه آباد، گلناباد، بام دهان، گهرد، علی‌آباد، سوخته چال، چاه قلعه، شمال هرمزگان، بنگان، بافت و سیرجان است.