ایاصوفیه

ایاصوفیه. [ اَ فی ی َ ] ( اِخ ) ایاصوفیا، اجیاصوفیا. مسجد معروفی است در استانبول و آن در قدیم کلیسایی بود که بنام صوفیه قدیسه از سال 532 تا 537 م. توسط آنتیموس ترالی و ایزیدور ملیطی بدستور یوستینیانوس ساخته شد، در سال 857 هَ. ق. این معبد توسط سلطان محمدخان ثانی به هنگام فتح استانبول به مسجد جامع تبدیل شد. و آن پادشاه یک مناره و یک مدرسه بدان افزود، و سلطان بایزید مناره دیگری راساخت و مدرسه را وسعت داد. این کلمه را معمولاً بتخفیف یای اول و تشدید یای دوم تلفظ کنند ولی در اصل بتشدید یای اول و تخفیف دوم است. ( فرهنگ فارسی معین ).

مسجد معروفی است در استانبول و آن در قدیم کلیسایی بود که به نام صوفیه قدیسه از سال ۵۳۲ تا ۵۳۷ م. توسط آنتمیوس ترالی و ایزیدورم لیطی به دستور یوستینیانوس ساخته شد. در سال ۸۵۷ ه. ق. این معبد توسط سلطان محمد خان ثانی به هنگام فتح استانبول به مسجد جامع تبدیل شد و آن پادشاه یک مناره و یک مدرسه بدان افزود و سلطان با یزید مناره دیگری را ساخت و مدرسه را وسعت داد. توضیح این کلمه را معمولا به تخفیف یای اول و تشدید یای دوم تلفظ کنند ولی در اصل به تشدید یای اول و تخفیف دوم است.
ایا صوفیا اجیا صوفیا. مسجد معروفی است در استانبول.

اَیاصوفیه
اَیاصوفیه
اَیاصوفیه
اَیاصوفیه
مُحرَّف نام یونانی هاگیا سوفیا (حکمت مقدس)، از بزرگ ترین بناها و از شاهکارهای معماری قدیم جهان، دارای عظیم ترین گنبد دنیا. ایاصوفیه کلیسایی بود، که پس از فتح قسطنطنیه (استانبول کنونی) به دست ترکان عثمانی (۱۴۵۳) به مسجد تبدیل شد و بعد از استقرار جمهوریت در ترکیۀ آن را موزه کردند. ایاصوفیه به جای کلیسایی ساخته شد که کنستانتین دوم در شهر بیزانتیوم (قسطنطنیۀ بعدی و استانبول کنونی) برپا کرد (۳۶۰م). آن کلیسا در آتش سوخت (۴۰۴م) و بار دیگر ساخته شد (۶۱۵)، امّا این بار هم در کام آتش از میان رفت (۵۳۲م). بنای فعلی به فرمان امپراتور یوستی نیانوس برپا شد (۵۳۲ـ۵۳۷). ترکان عثمانی نشانه های مسیحیت را ازمیان بردند و بر تارک گنبد به جای صلیب، علامت هلال ماه گذاشتند و چهار گلدسته بر چهار گوشۀ بنا افزودند. ارتفاع گنبد ۵۶ متر و قطر آن ۳۱متر است. در دوران جمهوری در ترکیه باستان شناسان گچی را که رویۀ مرمرهای رنگارنگ و موزائیک های زرین درون بنا را پوشانده بود، تراشیدند و زیبایی های آن را آشکار کردند.

[ویکی فقه] اَیاصوفیه، بزرگ ترین کلیسای مسیحیت شرق در دوران امپراتوری بیزانس بود.
اَیاصوفیه، بزرگ ترین کلیسای مسیحیت شرق در دوران امپراتوری بیزانس، یکی از معروف ترین مسجدهای جهان اسلام پس از فتح استانبول، و از ۱۹۳۴م /۱۳۱۳ش به بعد موزه آثار اسلامی و بیزانسی بود.
← پیشینه تاریخی
سلطان محمد در همان روز فتح استانبول فرمان تبدیل کلیسای ایاصوفیه را به مسجد صادر کرد. بعدها در زمان سلطان سلیمان قانونی به علت نامناسب بودن نقاشیها و تزیینات داخل ایاصوفیه، روی آنها را با گچ پوشاندند.روز پس از فتح استانبول ضمن برپا داشتن مراسم نماز جمعه در ایاصوفیه به امامت آق شمس الدین، خطبه به نام پادشاه فاتح عثمانی خوانده شد. در وقف نامه های فاتح که نسخه های مختلف آن تا امروز باقی مانده، نام ایاصوفیه، «الجامع الکبیر العتیق » آمده است.
← مناره مسجد
(۱) اولیاچلپی، سیاحت نامه، استانبول، ۱۳۱۴ق.(۲) تیتوس بورکهارت، هنر اسلامی، زبان و بیان، ترجمه مسعود رجب نیا، تهران، ۱۳۶۸ش.(۳) احمد رفعت، لغات تاریخیه و جغرافیه، استانبول، ۱۲۹۹ق.(۴) شمس الدین سامی، قاموس الاعلام، استانبول، ۱۳۰۶ق.(۵) ادوارد گیبون، انحطاط و سقوط امپراطوری روم، ترجمه فرنگیس شادمان (نمازی )، تهران، ۱۳۷۱ش.(۶) هنری لوکاس، تاریخ تمدن از کهن ترین روزگار تا سده ما، ترجمه عبدالحسین آذرنگ، تهران، ۱۳۶۶ش.

💡 داندولو در تدارک نبرد با بلغارها بود که درگذشت. وی را در ایاصوفیه به خاک سپردند.

💡 در اوایل ژوئیه ۲۰۲۰، دیوان عالی ترکیه به عنوان بالاترین دادگاه اداری کشور، تصمیم کابینه ترکیه در سال ۱۹۳۴ برای تبدیل ایا صوفیه به موزه را لغو کرد. دلیل این حکم، غیرقانونی بودن تصمیم سال ۱۹۳۴ تحت قوانین عثمانی و نیز ترکیه به دلیل وقف بودن ایاصوفیه به عنوان مسجد توسط مالک آن سلطان محمد اعلام شد. سپس اردوغان طی حکمی ایاصوفیه را مجدداً مسجد اعلام نمود.

💡 در ۱۰ ژوئیه سال ۲۰۲۰ پس از آن که دیوان عالی اداری ترکیه رای داد که این بنا همیشه مسجد بوده و نباید به موزه تغییر کاربری می‌داده‌است، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه فرمان تغییر کاربری موزه ایاصوفیه به مسجد را امضا کرد. این تغییر کاربری یکی از وعده‌های انتخاباتی اردوغان بود و او در مارس ۲۰۱۹ این پیشنهاد را مطرح کرده بود.

💡 اولین ترجمه فارسی رساله توسط شاگرد قشیری، ابوعلی حسن بن احمد عثمانی انجام گرفته‌است. از این ترجمه دو نسخه وجود دارد یکی در موزه بریتانیا که مربوط به سال ۶۰۱ و دیگری در کتابخانه ایاصوفیه استانبول مربوط به سال ۸۵۹.

💡 در یک گنبد سنگی مدور، مانند مورد ایاصوفیه در استانبول، می‌تواند بدون حمایت ساخته شود، که مرکز گرایی نامیده می‌شود، چرا که هر یک از مسیرهای آجر یک قوس افقی می‌باشد که در برابر فشار مقاومت می‌کند.

💡 عبدالباقی گولپینارلی (د. ۱۹۸۲ م) از ایران‌شناسانِ نامدار، در سال ۱۹۴۴ م، دیوانِ حافظ را براساسِ نسخهٔ ۳۹۴۵ کتابخانهٔ ایاصوفیه در استانبول به‌تاریخ ۸۱۳ ه‍.ق و مقابله با نسخهٔ عبدالرحیم خلخالی چاپ‌شده در ۱۳۰۶ ه‍.ش، به‌همراه مقدمه‌ای مفصل و پیوست‌هایی به ترکی استانبولی ترجمه کرد که چندین بار چاپ شده است.