املاک دولتی

[ویکی فقه] یکی از مهم‏ترین منابع درآمد بیت المال، املاک و مستغلات دولتی است.
الف- املاک و مستغلاتی که در اختیار دولت است و کارمندان دولت برای انجام وظایف اداری خود از آن استفاده می‏کنند.
ب- املاکی که نظارت آنها برعهده دولت است ولی منافع آن به عموم مردم، اعم از دولتی و غیر دولتی، تعلق دارد؛ و موارد زیر را شامل می‏شود:
اراضی آباد سرزمین‏های مفتوحه
این زمین‏ها از آن همه مسلمانان است و زیر نظر حاکم اسلامی اداره می‏شود. چنین زمین‏هایی به تصرف کسی درنمی‏آید و عواید حاصل از آنها صرف عموم مسلمانان می‏گردد؛ و به نسل خاصی هم اختصاص ندارد.
زمین‏های بایر سرزمین‏های مفتوحه
این زمین‏ها ملک دولت اسلامی است و حاکم مسلمانان حق دارد که آن را برای آباد کردن در اختیار کسی قرار دهد و درآمد حاصل از آن را به مصرف عموم برساند.
زمین‏های بایر دارالاسلام
...

💡 در ۲۶ شهریور ۱۳۱۲ علی‌اکبر داور وزیر مالیه شد و نخستین گام مهمی که برداشت، فروش املاک دولتی (خالصه‌جات) بود که بخش بزرگی از زمین‌های کشاورزی ایران را تشکیل می‌داد تا با واگذاری این زمین‌ها به بخش خصوصی، کشاورزی توسعه یابد. برای کمک به توسعه کشاورزی، پنج میلیون تومان از درآمد به دست آمده از فروش املاک خالصه همراه با دو میلیون تومان از صندوق تقاعد (بازنشستگی) به عنوان امانت (سپرده) ده ساله در بانک صنعتی فلاحتی گذاشته می‌شد.

💡 تورقوزآباد تا دوره رضا شاه از املاک خالصه (متعلق به دولت) بود. رضا شاه برای از میان بردن نفوذ ابراهیم خان قوام‌الملک در فارس، خانواده او را به تهران کوچاند و دولت در هفدهم خرداد ۱۳۱۱ مصوبه‌ای از مجلس گذراند که همه املاک او را در فارس با املاک دولتی در اشرف، سمنان، دامغان، نیشابور، کاشان و تورقوزآباد تهران معاوضه کرد.