العشاء

[ویکی الکتاب] ریشه کلمه:
عشو (۱۴ بار)
. هر که از یاد خدا اعراض کند شیطانی برای او می‏آوریم که مصاحب اوست. عشو چنانکه در مجمع گفته ضعف بینائی و اعراض است و عشاء کوری و از بین رفتن چشم می‏باشد در اقرب نیز اعراض را از جمله معانی آن گفته است «عَشی عَنْها:اَعْرَضَ عَنْها» راغب گوید: «عَشی عَنْهُ:عَمِیَ عَنْهُ». علی هذا چون قرائت مشهور «یَعْشُ» به ضّم شین است معنی آن اعراض و ضعف بصر می‏باشد، بعضی آن را به فتح شین خوانده‏اند که در این صورت از باب علم یعلم به معنی کوری است نگارنده در آیه قول سدّی را اختیار می‏کنم که اعراض گفته است نظیر این آیه، آیه است. عشاء: از اول مغرب تا وقت نماز عشاء (مفردات). وقت مغرب گریه کنان پیش پدر آمدند. عشاء را آخر روز و اول شب نیز گفته‏اند ولی قول راغب اقوی است و ظهور قرآن آن را تأیید می‏کند طبرسی آن را به لفظ «یقال» آورده است. آن فقط دوبار در قرآن آمده است. عشّی: به‏عقیده راغب از اول ظهر است تا صبح روز بعد. ابن اثیر در نهایه و طبرسی ذیل آیه 16 سوره یوسف آن را به لفظ «قیل» آورده‏اند. ولی طبرسی و زمخشری ذیل آیه عشّی را از اول ظهر تا غروب آفتاب گفته‏اند چنانکه ابکار را از طلوع فجر تا وقت چاشت و انتشار نور خورشید ذکر کرده‏اند. ناگفته نماند: عشاء در قرآن تنها آمده ولی «عَشِّی» اغلب با «اِبْکار-اِشْراق-غَداة-بُکْرَة» مقابل آمده است مثل آیه فوق و آیه... بنابر قول راغب مدت تسبیح و دعا در این آیات از طلوع فجر تا نزدیکی ظهر و از ظهر تا صبح روز بعد است و بنابر قول طبرسی و زمخشری دو طرف روز می‏باشد. و قول آنها به نظر بهتر می‏آید. عشّیه: همان عشّی است به قولی تاء آن برای وحدت است. ضمیر «ضُحها» به «عَشِّیَة» راجع است یعنی روزی که قیامت را می‏بینند گوئی در دنیا یا در قبرها توقّف نکرده‏اند مگر آخر یک روز و یا اول آن را.

💡 و سبب دوم از باطن بود و آن اندیشه و خواطر پراکنده بود و این دشوارتر و صعبتر است و این از دو گونه بود، یکی از کاری بود که وقتی دل بدان مشغول شود و تدبیر آن بود که نخست آن کار تمام کند و دل فارغ گرداند، آنگاه نماز کند، و برای این گفت رسول (ص) «اذا حضر العشاء و العشاء فابدو بالعشاء چون طعام پیش آید و نماز، نخست طعام بخورید»؛ و همچنین اگر با کسی سخنی دارد، باید که نخست سخن بگوید و دل از آن اندیشه فارغ کند.

💡 روی عن علیّ بن الحسین علیهما السّلام انّه کان یصلّی بعد المغرب و العشاء و یقول: هذا ناشئة اللّیل.