منبت کاری

منبت کاری. [ م ُ ن َب ْ ب َ ] ( حامص مرکب ) شغل منبت کار و صنعت منبت ساختن و کنداگری. ( ناظم الاطباء ). خفته و رسته کاری در چوب. ( یادداشت به خط مرحوم دهخدا ). رجوع به منبت شود.

شغل و عمل منبت کار.

شغل و عمل منبت کار ساختن منبت و آن یکی از هنرهای زیبا بشمار میرود.

مُنَبَّت کاری
مُنَبَّت کاری
مُنَبَّت کاری
کنده کاری روی چوب برای زیباسازی و نیز انداختن نقش گل و گیاه بر روی آن. ازجمله هنرهای صناعی است و برای تزیین قفسه های چوبی، میز، صندلی، در و غیره به کار می رود. گفته اند این هنر پیش از تاریخ در نقاط مختلفی از جهان، ازجمله ساحل شمال غربی اقیانوس آرام، در امریکای شمالی، به شکل ستون های توتمی و در غرب افریقا، در نیجریه، وجود داشته است. این هنرِ دستی از قدیم در ایران متداول بوده و روی آثار سنگی شوش و تخت جمشید، نقوشی از کنده کاری روی چوب نیز دیده می شود. در زمان تیموریان، این هنر به روش دوره های قبل و با ساخت انواع ضریح ها و منبرهای منبت کاری شده ادامه یافته، که نمونه هایی از آن ها هنوز برجا مانده است. اما اوج شکوفایی این هنر به دورۀ صفویان برمی گردد و در آثاری چون منبرها، رحل های قرآن، ستون های چوبی اتاق، درها، دستۀ خنجر، قاشق، چمچه های دوغ خوری و شربت خوری نمود یافته است و در اصفهان فراوان یافت می شود. مغز چوب، که بخش سخت درخت است، بهترین قسمت برای کَنده کاری به شمار می رود. برای این کار کُندۀ درخت حتماً باید خشک باشد، در غیر این صورت، هنگام کار، چوب ترک برمی دارد. ابزار منبت کاری عبارت اند از درفش، تیشه، اسکنه (قلم)، مته (دریل)، چاقو، ارّه، گیره، چوب تراش، سوهان، رنده و سنباده. امروز، این وسایل از نظر سایش و برش انواع تکامل یافته ای دارد. شیوه های منبت کاری عبارت اند از سنتی، فرنگی، قلم زنی، مشبک، قالبی، تیشه ای و الحاقی. در شیوۀ سنتی کنده کاری روی چوب، اختلاف سطح بین زمینه چوب و نقش وجود ندارد یا کمی برجسته است؛ در این شیوه نقوشی از اسلیمی، ختایی و گاهی اژدها و سیمرغ همراه با خوشنویسی به کار می رود در حالی که در شیوۀ فرنگی، اختلاف سطح بین زمینۀ چوب و نقش آن خیلی زیاد است و نمونۀ آن در بعضی از مبل های ساخته شده به سبک اروپایی دیده می شود. روش کار در دیگر انواع منبت کاری مطابق با نامی است که به آن شهرت یافته اند. امروز منبت کاری بیشتر در شهرهای گلپایگان، آباده، ارومیه و سنندج رواج دارد. محمدطاهری و امامی از مشهورترین استادان منبت کاری در دورۀ معاصرند.

💡 از چوب این درخت برای منبت کاری استفاده می‌شود و برگ آن نیز خاصیت دارویی دارد. بوشهری‌ها از چوب این درخت برای ساخت قنداق تفنگ و عصا استفاده می‌کنند. این درخت در حال انقراض است.

💡 او همچنین بر کوه موریا، جایی را به مساحت بیش از شصت هزار متر مربع تسطیح نمود، و به دستور وی گرداگرد آن رواق‌هایی ساخته شد که بام آن‌ها از چوب سدر بود و منبت کاری شده بود. این بام روی چند ردیف از ستونهای به سبک کورنتی قرار داشت. در بیرون حیاط اصلی، دکانهای صرافی برقرار گشت که در آنجا پول ایرانی را با پولهای عبری که در حرم مورد قبول بود، معاوضه می‌کردند.

💡 در دور تا دور حیاط، اتاق‌هایی دو طبقه ساخته شده که در پیشانی و جرزهای جلو آن‌ها کاشی کاری شده‌است. ستون‌های آهنی ایوان حرم به وسیله چوب‌های نفیس پوشش داده شده و در سقف مسطح آن نیز چوب منبت کاری شده به کار رفته‌است. امکانات وسیعی مثل پاسگاه انتظامی، دفتر پست و مخابرات، کتابخانه و موزه آستان مقدس درصحن جامع احمدی برای رفاه مردم ایجاد شده‌است.

💡 اره منبت کاری از بسیاری جهات شبیه اره اسکرول است که در اصل یک اره برقی با میز است. تیغه‌های بین این دو ابزار معمولاً قابل تعویض هستند و در واقع اره‌های اسکرول اغلب به‌طور غیررسمی به عنوان «اره‌های فرت» شناخته می‌شوند.