دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] اَشاعِره، نامی که بر پیروان مکتب کلامی ابوالحسن علی بن اسماعیل اشعری (ه م ) اطلاق می شود.
اشاعره در معنای عام به سنت گرایان یا اهل سنت و جماعت گفته می شود، یعنی آنان که در برابر خردگرایان معتزلی، بر نقل (= قرآن و سنت ) تأکید می ورزند و نقل را بر عقل ترجیح می دهند.
مبانی اعتقادی
در این مقاله مبانی اعتقادی اشاعره در ۴ بخش بررسی می شود:۱. روش میانه،۲. خداشناسی،۳. جهان شناسی،۴. انسان شناسی.
روش میانه
ابوالحسن اشعری در برابر دو جریان افراطی قرار داشت و می کوشید تا ضمن پرهیز از افراط و اجتناب از تفریط راهی میانه برگزیند، جریانهای افراطی رویی در عقل گرایی داشت و رویی در عقل ستیزی یا نقل گرایی. معتزله بر عقل به عنوان یگانه ابزار شناخت حقیقت تأکید می کردند و با نفی هر آنچه در نظر آنان خردپذیر نمی نمود و نیز با تکیه بر آیات نفی کننده تشبیه، و با تأویل آیات دال بر تشبیه، نه فقط تشبیه و تجسیم را مردود دانستند، که رؤیت را نیز نفی کردند، منکر صفات زاید بر ذات شدند، و از خلق کلام خدا سخن گفتند. در برابر معتزله، اصحاب حدیث با تکیه بر نقل، شیوه ای عقل ستیزانه در پیش گرفتند، به تفسیر ظاهری آیات پرداختند، و از تأویل عقلانی قرآن سخت پرهیز کردند. اشعری و پیروان او کوشیدند تا در برابر این افراطها و تفریطها راهی میانه بیابند و « اقتصاد در اعتقاد» را متحقق سازند. ابن خلدون در مقدمه گزارشی از آن افراطها و تفریطها و از این میانه روی به دست داده است. اشعری و سپس اشاعره بر بنیاد شیوه میانه روانه اندیشیدند و نظریه های خود را بر همین اساس پرداختند. آنان گذشته از آنکه پیوسته در اندیشه های کلامیشان، میانه روی را پیش چشم داشتند، جای جای از آن سخن می گفتند؛ چنانکه غزالی الاقتصاد فی الاعتقاد را عنوان کتابی مستقل ساخت. جلوه های این میانه روی را در تمام نظریه های اشعری و اشاعره، به ویژه در نظریه کلام نفسی و لفظی، در نظریه رؤیت، و در نظریه رابطه ذات و صفات باید بازجست.
← روش عقلی - نقلی
...
