مشیرالدوله

مشیرالدوله. [ م ُ رُدْ دَ ل َ ] ( اِخ ) میرزا حسن خان... پیرنیا ( 1291-1354 هَ. ق. )، ملقب به مشیرالدوله. پسر نصراﷲخان نائینی وزیر امور خارجه مظفرالدین شاه و در آخر وزیر اعظم و رئیس الوزراء شد. محبوبیت عامه به کمال داشت. او راست کتاب تاریخ ایران باستان و در حسن تتبع و محاکمه های تاریخی بی نظیر است. ( یادداشت مؤلف ). رجوع به پیرنیا شود.
مشیرالدوله. [ م ُ رُدْ دَ ل َ ] ( اِخ ) میرزا نصراﷲخان. صدراعظم ایران از رجال دوره اخیر عهد قاجار ( متوفی 1325 هَ. ق. ). وی از اهل نائین بود. در آغاز زندگی در رنج و سختی بسیار به سر برد. در تهران نخست در خدمت آصف الدوله و سپس در خدمت ابراهیم خان تبریزی درآمد، آنگاه منشی وزارت خارجه شد و مورد توجه اتابک گردید و به وزارت لشکر رسید. در ابتدای کار در وزارت خارجه لقب مصباح الملک داشت و بوسیله اتابک در سال 1309 به مشیرالملک ملقب شد. پس از قتل ناصرالدین شاه محسن خان مشیرالدوله که وزارت خارجه را داشت برای معالجه به اروپا رفته بود، لذا امین السلطان، مشیرالملک را به کفالت وزارت خارجه منصوب ساخت و پس از فوت محسن خان، لقب و شغل او به مشیرالملک ( میرزا نصراﷲ نائینی ) رسید. و چون در سال 1321 هَ. ق. امین السلطان معزول شد میرزا نصراﷲ مشیرالدوله باز هم وزارت خارجه رابر عهده داشت. و در سال 1324 هَ. ق. پس از سقوط عین الدوله به فرمان مظفرالدین شاه به صدارت رسید. او شش ماه در دوران مظفرالدین شاه و دو ماه در دوران محمدعلی شاه مقام صدارت را بر عهده داشت و چون از قصد محمدعلی شاه در احضار اتابک از اروپا آگاهی یافت تمارض کرد و از کار کنار رفت. پس از کشته شدن امین السلطان به مشیرالدوله تکلیف تشکیل کابینه نمودند و او به عللی از این کار خودداری کرد و چند روز بعد چهارم شعبان 1325 هَ. ق. درگذشت. رجوع به تاریخ رجال ایران تألیف بامداد ج 4 ص 351 و تاریخ بیداری ایران ص 444 شود.

میرزا حسن خان... پیرنیا ملقب مشیر الدوله.
مشیر الدوله دوم میرزا حسن خان فرزند میرزا نصرالله خان ( مشیرالدوله بزرگ ).

💡 داوود پیرنیا در سال ۱۲۷۹ (خورشیدی) در تهران متولد شد. پدرش مشیرالدوله حسن پیرنیا بود. مادرش شکوه عُظمی دختر میرزا احمدخان علاءالدوله از رجال قاجاریان بود و به دلیل گرایش‌ها و اعتقادات مذهبی، اجازه حضور در عرصه موسیقی را به داوود نداد. اما آموزش پدرش که از روشنفکران آن دوران بود بر او بسیار مؤثر بود.

💡 لایحهٔ تشکیل «دربار اعظم» یا همان دارالشورای کبری در واقع طرحی بود که توسط سپهسالار مشیرالدوله در ذیقعدهٔ ۱۲۸۹ (دی/بهمن ۱۲۵۱) تدوین و به امضای ناصرالدین‌شاه رسیده بود. در این طرح که شش وزیر دولتی عضو شورا می‌شدند، صدراعظم در مقابل شاه پاسخگو بود. حالا که شاه مقام صدارت عظمی را حذف کرده بود و وظایف اجرایی دولت بین شش وزارتخانه تقسیم شده بود، خودش ریاست وزرا را به عهده می‌گرفت.

💡 در کتاب بازیگران سیاست اثر ابوالحسن احتشامی آمده است: «رکن‌العداله در اواخر عمر رئیس دیوان‌خانه خراسان گردید و چون او دائی محسن خان مشیرالدوله وزیر عدلیه ناصرالدین‌شاه بود، این کار به او تفویض گردید تا در اصلاحات عدلیه خراسان اقدامات اساسی به عمل آورد.»

💡 اولین نخست‌وزیر پس از مشروطیت ایران نصرالله مشیرالدوله بود که در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ هم‌زمان با فرمان مشروطیت به مقام نخست‌وزیری رسید و در ۲۶ اسفند ۱۲۸۵ پس از ۷ ماه و دوازده روز استعفا کرد.[نیازمند منبع]