وجوهات شرعی به مجموعهای از پرداختهای مالی اطلاق میشود که مکلفان به استناد دستورات دینی انجام میدهند. این اصطلاح، اگرچه در متون اصلی دینی به کار نرفته، اما در عرف رایج است و شامل مواردی چون خمس، زکات، کفّارات، ردّ مظالم، نذورات، صدقات واجب و مستحب، انفال و موقوفات میگردد. در معنای لغوی نیز «وجوهات» جمع وجه به مفهوم اموال و پولهاست و در فرهنگهای معتبر فارسی، بهویژه در کاربرد عرفی، به پرداختهایی مانند خمس و زکات اشاره دارد که گاه به مجتهدان یا نهادهای خاص تعلق میگیرد.
در حوزهٔ فقهی، این مفهوم به صورت پراکنده و غالباً با ابهام بهکار رفته و تعریف دقیق و یکسانی از آن ارائه نشده است. بسیاری از صاحبنظران بر این باورند که «وجوهات شرعیه» یک اصطلاح فقهی مدوّن نیست، بلکه تعبیری عرفی است که نزد مردم و مکلفان رواج یافته و شامل تمامی اموالی میشود که بنا بر تکلیف شرعی پرداخت میشوند. دیدگاهها در تعیین دامنهٔ آن متفاوت است؛ برخی آن را منحصر به واجبات مالی مانند خمس و زکات میدانند و برخی دیگر تمامی درآمدهای ناشی از احکام دینی را در برمیگیرند، هرچند در توضیح مصادیق اغلب به همان واجبات اصلی اشاره میکنند.
در عمل، نحوهٔ تخصیص و مصرف این وجوه نیز مورد بحث است. بهویژه در مورد وجوه واجبی مانند خمس و زکات، برخی فقها تأکید دارند که پرداخت باید به حاکم شرع یا نمایندهٔ مجاز وی صورت پذیرد تا مطابق با موازین شرعی در مصارف تعیینشده بهکار رود. این موضوع، اهمیت مسألهٔ ولایت و نظارت شرعی در مدیریت وجوهات را نشان میدهد و بیانگر آن است که این پرداختها، افزون بر بعد مالی، دارای بار شرعی و مسئولیت اجتماعی ویژهای هستند.
