لغت نامه دهخدا
کبودر. [ ک َ دَ ] ( اِ ) کرمکی باشد در آب و آن را ماهیان کوچک خورند. ( برهان ). کرمکی خرد بود که در آب خورش ماهی خرد بود. ( اوبهی ). کرمی است خرد و کوچک و آبی که ماهیان آن را خورند. ( آنندراج ). کرمکی باشد خرد در آب و آن خورش ماهی خرد باشد. ( صحاح الفرس ). کرمکی باشد آبی که آن را ماهیان کوچک بخورند.( فرهنگ جهانگیری ). کرمکی بود خرد در آب خورش او ماهی خرد بود. ( فرهنگ اسدی ).نزد بعضی اسم کرمی است که در آب می خورد ماهی را. ( مخزن الادویه ):
ماهی آسان گرد کبودر گویی
بولت ماهی است و دشمنانت کبودر.رودکی ( از لغتنامه اسدی ص 160 ). || بعضی گویند مرغی است آبی و ماهیخوار و آن را بوتیمار خوانند. ( برهان ). به فارسی بوتیمار را نامند. ( مخزن الادویه ). صاحب آنندراج نویسد: «شمس فخری آن را بمعنی بوتیمار دانسته است و در دنباله مطلب چنین آورده است:
تو همچون همائی بر اوج سعادت
حسود تو بر آب غم چون کبودر.
بمعنی کرم انسب است چرا که بوتیمار در آب متکون نمی شود و بر لب آب می نشیند اگر گفتی بر آب غم، افاده لب آب کردی، چون بوتیمار را مرغ غم خوراک گویند، مناسبتی داشتی واﷲ اعلم بالصواب ». ( آنندراج ). || صورتی است از کبوتر ( به تبدیل تاء به دال ). رجوع به کبوتر شود.
