کاظم خراسانی
آخوند ملّا محمّدکاظم خراسانی، از برجستهترین عالمان و فقهای امامیه در سدههای اخیر بهشمار میرود. وی در سال ۱۲۵۵ هجری قمری در طوس متولّد شد و در جوانی برای تحصیل علوم عقلی و نقلی به تهران رفت. سپس راهی نجف اشرف گردید و در محضر استادانی چون شیخ مرتضی انصاری و میرزا محمّدحسن شیرازی به تکمیل دانش خویش پرداخت. پس از مهاجرت میرزای شیرازی به سامرا، خراسانی عهدهدار تدریس در نجف شد و حلقهی درس وی بهزودی با حضور بیش از هزار طلبه، از جمله صد و بیست مجتهد مسلّم، به یکی از پررونقترین حوزههای علمی شیعه تبدیل گشت.
وی در کنار مقام بالای علمی و مرجعیت دینی، در عرصهی اجتماعی و سیاسی نیز فعّال بود و از جمله در جریان نهضت مشروطه ایران، با صدور فتاوایی بر لزوم خلع محمّدعلی شاه قاجار و ضرورت اتحاد میان امت اسلامی تأکید کرد. از او تألیفات متعددی در علوم اسلامی بهجا مانده که مهمترین و مشهورترین آنها کتاب کفایةالاصول است. این اثر، بهعنوان یکی از منظّمترین متون درسی اصول فقه، همواره مورد توجّه و شرحنویسی عالمان بزرگی چون شیخ محمّدحسین اصفهانی و میرزا ابوالحسن مشکینی بوده است. از دیگر آثار او میتوان به حاشیهنویسیهای ارزشمند بر کتابهای «اسفار» ملاصدرا، «رسائل» و «مکاسب» شیخ انصاری، و نیز تألیفاتی چون القضاء و الشّهادات اشاره کرد.
آخوند خراسانی علاوه بر فعالیتهای علمی، به عمران و آبادی نجف نیز همّت گماشت و سه مدرسهی علمی در این شهر بنا نهاد. سرانجام، این عالم بزرگ در روز سهشنبه بیستم ذیالحجّهی سال ۱۳۲۹ هجری قمری در نجف اشرف درگذشت و در مقبرهی حاج میرزا حبیبالله رشتی به خاک سپرده شد. نام و میراث علمی او، بهویژه از طریق کتاب کفایةالاصول و شاگردان پرتوانش، تا به امروز در حوزههای علمیه زنده و پویا باقی مانده است.
لغت نامه دهخدا
کاظم خراسانی. [ ظِ م ِ خ ُ ] ( اِخ ) ( آخوند ملا... ) آخوندملا محمد کاظم خراسانی عالم محقق و فاضل مدقق از اکابرعلمای امامیه که جامع علوم عقلیه و نقلیه بود و در سال 1255 هَ.ق. در طوس متولد گردید و در بیست و دو سالگی به تهران رفت و علوم عقلیه را از اکابر فن فراگرفت. سپس به نجف رفته و مدتی اندک در حوزه درس فقه و اصول شیخ مرتضی انصاری حاضر شد و پس از وفات او نزد میرزا محمد حسن شیرازی تلمذ نمود و پس از آنکه میرزای شیرازی به سامرا مهاجرت فرمود صاحب ترجمه بتدریس جمعی از طلاب دینیه اشتغال ورزید تا شماره حاضرین حوزه اش از هزار تن متجاوز گردید و صدو بیست تن از آن جمله مجتهد مسلم بودند و در اواخر آوازه اش عالمگیرو مسلم برنا و پیر و مرجع تقلید امامیه بود و به خلع محمد علی شاه قاجار و وجوب اتحاد مابین امت اسلامیه حکم قطعی داده و در نجف الاشرف سه مدرسه بنا نهاد و تألیفات منیفه او بدین شرح است: 1- الاجازه 2- الاجتهاد و التقلید. 3- التکملة للتبصره. 4- حاشیه بر اسفارملاصدرا. 5- حاشیه رسائل شیخ مرتضی انصاری. 6- حاشیه مکاسب شیخ. 7- القضاء والشهادات. 8- کفایةالاصول.
و اشهر آنها کتاب آخری است که در تمامی اقطار در نهایت اشتهار و از حال حیات خود مصنف تا حال چندین مرتبه چاپ شده و مرجع افاده و استفاده علمای دینیه و طلاب محصلین علوم شرعیه بوده و از منظم ترین کتب تدریسیه میباشد و شیخ علی قوچانی وشیخ محمد علی قمی و شیخ محمد حسین اصفهانی و شیخ عبدالحسین آل شیخ اسداﷲ و شیخ مهدی جرموقی و میرزا ابوالحسن مشکینی و حاج میرزا سید حسن رضوی قمی و دیگر اکابر وقت و فحول عصر شروح و حواشی بسیاری بر همین کتاب کفایةالاصول نوشته اند و صاحب ترجمه در روز سه شنبه بیستم ذیحجه 1329 هَ.ق. در نجف اشرف وفات کرد و در مقبره حاج میرزا حبیب اﷲ رشتی مدفون گردید. ( از ریحانة الادب ج 1 ص 16 ). و رجوع بتاریخ مشروطه ایران نوشته احمد کسروی چ چهارم ص 31، 33، 259 شود.