در حال

واژه‌ی در حال به صورت مرکب، قیدی است که بر انجام فوری و بی‌درنگ یک کار دلالت دارد. این اصطلاح در زبان فارسی با عباراتی همچون فی‌الفور، همان دم، بی‌درنگ و در همان لحظه هم‌معنی است و بر اقدام یا رویدادی تأکید می‌کند که بدون فاصله‌ی زمانی رخ می‌دهد. در متون کلاسیک فارسی، کاربرد این واژه به‌کرات مشاهده می‌شود. برای نمونه، در تاریخ بیهقی آمده است: در حال فرمود که مال ضمان از باکالنجار والی گرگان بباید خواست. همچنین در قصص‌الانبیاء ذکر شده: جبرئیل بدان اشاره کرد، در حال سبز گشت و میوه آورد. در کتاب کلیله و دمنه نیز می‌خوانیم: مرد... در حال به عذر مشغول شد که همگی گواهی بر استفاده‌ی دیرینه و رایج این قید در ادبیات کهن ایران هستند. این تعبیر، با تأکید بر آنی بودن و عدم تأخیر، نقشی مهم در ایجاز و رسایی کلام فارسی ایفا کرده است. کاربرد آن در نثر تاریخی و ادبی، نه‌تنها بر سرعت عمل، بلکه بر قطعیت و قاطعیت رویدادها نیز تأکید دارد و عنصری زنده و پویا در انتقال سریع و مؤثر معنا به شمار می‌رود.

لغت نامه دهخدا

درحال. [ دَ] ( ق مرکب ) فی الفور. فی الحال. ( آنندراج ). فوراً. فی الوقت. فی وقته. بی درنگ. اندرزمان. ( یادداشت مرحوم دهخدا ). همان دم. همان ساعت. درحین. همان لحظه. ( ناظم الاطباء ). دردم. درساعت. دروقت: درحال فرمود که مال ضمان از با کالنجار والی گرگان بباید خواست. ( تاریخ بیهقی چ ادیب ص 383 ). چون در صف بایستاد تیری بیامد و بر سینه وی خورد و درحال جان داد. ( قصص الانبیاء ص 149 ). دیگر شاخ خرمای خشک بود در خانه ابراهیم،جبرئیل بدان اشاره کرد درحال سبز گشت و میوه آورد. ( قصص الانبیاء ص 55 ). هرگاه که محجمه برنهند زود بر باید داشت و نشاید آزارد و درحال ضمادی گرم بر باید نهاد. ( ذخیره خوارزمشاهی ). در حال برزویه را پیش خواند. ( کلیله و دمنه )... دولت را عذری خواهم و درحال بازگردم. ( کلیله و دمنه ). درحال بنزدیک دیگر مرغان رفت [ طیطوی ]. ( کلیله و دمنه ). هرگاه که بیرون کشند درحال از هم باز شود. ( کلیله و دمنه ). مرد... درحال به عذر مشغول شد. ( کلیله و دمنه ). درحال به خدمت حضرت شد، شاهزاده او را قیام نمود. ( سندبادنامه ص 272 ).
هرک آمدی از غریب و رنجور
درحال شدی ز رنج و غم دور.نظامی.درحال رسید قاصد از راه
آورد مثال حضرت شاه.نظامی.در زخم چو صاعقه است قتال
بر هرکه فتاد سوخت درحال.نظامی.بر در آن حصار شد درحال
دهلی را کشید زیر دوال.نظامی.سگ درنده چون دندان کند باز
تو در حال استخوانی پیشش انداز.سعدی.محمد کز ثنای فضل او بر خاک هر خاطر
که بارد قطره ای درحال دریای نعم گردد.سعدی.دلش گرچه درحال ازو رنجه شد
دوا کرد و خوشبوی چون غنچه شد.سعدی.ز دست گریه کتابت نمی توانم کرد
که می نویسم و درحال می شود مغسول.سعدی.درحال کور شد، داوری پیش قاضی بردند. ( گلستان سعدی ). خواجه بر آن وقوف یافت از خطر اندیشید، درحال جوابی مختصر چنانچه مصلحت دید نوشت. ( گلستان ). ملک درحال کنیزکی خوبروی پیشش فرستاد. ( گلستان ). درحال بفرمود منادی کردند. ( مجالس سعدی ). گفت آه دریغ هر کس دیگری بودی درحال زنده شایستی کرد، اما مسکین جولاه چون مرد مرد. ( منتخب لطائف عبید زاکانی چ برلن ص 145 ). || مقارن آن هنگام. در آن وقت: امیر سخت تنگدل شد و درحال چیزی نگفت. ( تاریخ بیهقی چ ادیب ص 394 ).

فرهنگ عمید

فی الحال، همان ساعت، همان دم، همان لحظه.

فرهنگ فارسی

فورا فی الحال هماندم.

گجه یعنی چه؟
گجه یعنی چه؟
میسترس یعنی چه؟
میسترس یعنی چه؟
فال امروز
فال امروز