واژهی صاحبالدار که در لغتنامهها با تعابیری چون کدخدا، صاحبخانه و ابوالمثوی هممعنی دانسته شده است، در بافت اجتماعی و تاریخی ایران، به مقامی اطلاق میشد که ریاست و مسئولیت امور یک ملک، روستا یا مجموعهای از سکنه را بر عهده داشت. این جایگاه فراتر از صرف مالکیت مادی بود و شامل وظایف نظارت، داوری در اختلافات محلی، و حفظ نظم عمومی در محدوده تحت نفوذ خود میگردید. از این رو، صاحبالدار نمادی از قدرت اجرایی محلی و مرجعیت در امور روزمره مردم آن منطقه به شمار میآمد و اعتبار و احترام ویژهای نزد عموم داشت.
علاوه بر معنای رایج در بافت عرفی و ملکی، اصطلاح «صاحبالدار» در متون مذهبی شیعه دارای کاربردی ویژه و متعالی است. این لقب به عنوان یکی از القاب منسوب به حضرت مهدی (عج)، امام دوازدهم، مورد استفاده قرار میگیرد. در این معنا، اطلاق صاحبالدار اشارهای استعاری به مقام ولایت و امامت ایشان دارد؛ حضرتی که در غیبت کبری به عنوان صاحب و متولی امر جهان و تدبیر امور غیبی شناخته میشود. این تعبیر، لایهای از تقدس و محوریت کیهانی را به واژه میافزاید و آن را از یک منصب صرفاً زمینی متمایز میسازد.
