دولت‌شهر

{city state} [جغرافیای سیاسی، علوم سیاسی و روابط بین الملل] نظامی سیاسی حاکم بر شهری مستقل که بر مناطق مجاور خود حکمرانی می کند و مرکز حیات فرهنگی و اقتصادی و سیاسی است

دولت شهر (city-state)
واحدی حکومتی که قلمرو آن یک شهر است. اگرچه شهرهای مستقل همواره در تاریخ وجود داشته اند، اما اصطلاح دولت شهر بیش از همه دربارۀ پولیس۱ ها یا شهرهای خودمختار یونان باستان به کار رفته است. شمار دولت شهرهای یونان، که مهم ترین آن ها آتن و اسپارت بودند، در آغاز به چندصد شهر می رسید. حاکمیت این شهرها روستاهای اطرافشان را نیز دربر می گرفت و زندگی سیاسی و اجتماعی هر دو را شامل می شد. هرچند حکومت دولت شهر آتن را در دورۀ شکوفایی اش غالباً مردم سالاری دانسته اند، اما انواع بسیار متفاوتی از حکومت، مانند پادشاهی مطلقه، دیکتاتوری نظامی و اشراف سالاری، بر دولت شهرها حاکمیت داشته اند. حتی در دولت شهرهایی که حکومت مردم سالار هم داشته اند، مشارکت در حکومت فقط به شهروندان، یعنی طبقه ای که شامل بردگان، زنان و دیگران نمی شد، محدود بود. شهرهای ایتالیا در دورۀ رنسانس۲ نیز نمونۀ دیگری از شهرهای خودمختار بودند. فلورانس، جنووا، میلان، و ونیز همگی در دوره های مختلف ازجملۀ جوامع آزاد ایتالیا بودند.Renaissance

نظامی سیاسی حاکم بر شهری مستقل که بر مناطق مجاور خود حکمرانی می‌کند و مرکز حیات فرهنگی و اقتصادی و سیاسی است.

💡 در این نقطه از جهان در هزارهٔ چهارم پیش از میلاد بود که نخستین سامانهٔ نگارشی تولد یافت و تاریخ به رشتهٔ تحریر درآمد. سومری‌ها نخستین مردمانی بودند که چرخ را بکار گرفتند و دولت‌شهرها را به وجود آوردند. در نوشته‌های این مردم می‌توان نخستین نشانه‌های ریاضیات، اخترشناسی، اختربینی، قانون مکتوب، پزشکی و دین سازمان‌یافته را ردیابی کرد.

💡 آرتافرنه یکم (به یونانی: Ἀρταφέρνης: , به زبان مادی رتافرنه)، زندگانی ۴۹۲–۵۱۳ پیش از میلاد، فرزند ویشتاسپ و برادر داریوش یکم شاهنشاه هخامنشی، ساتراپ ساتراپی لیدیه به مرکزیت سارد و یک فرمانده پارسی بود. او همچنین پدر آرتافرنه دوم یکی از فرماندهان نیروهای هخامنشی در لشکرکشی به دولت‌شهرهای یونانی بود. وی در جایگاه خود با یونانی‌ها تماس‌های زیادی برقرار کرد و نقش مهمی در سرکوب شورش ایونیان داشت.

💡 حوزه اقتدار سریر اسقفی سریر مقدس خوانده می‌شود. این سریر مقدس بر اساس حقوق بین‌الملل، نهاد حاکم مستقر در واتیکان و دولت‌شهری محصور درون رُم است، که بر اساس پیمان لاتران در سال ۱۹۲۹ بین ایتالیا و سریر مقدس برای حصول اطمینان از استقلال زمانی و معنوی آن ایجاد شد. سریر مقدس در سطوح گوناگون در سازمان‌های بین‌المللی و پیمان‌های سیاسی با بسیاری از دولت‌های مستقل حضور دارد و به رسمیت شناخته شده‌است.

💡 در طول سدهٔ ۲۰ پیش از میلاد اموری‌های کنعانی‌زبان (از شاخه‌های زبان‌های سامی شمال غربی) شروع به مهاجرت به جنوب بین‌النهرین کردند. به تدریج این اموری‌ها دست به تشکیل پادشاهی‌های کوچک در جنوب زدند و تخت‌های پادشاهان دولت‌شهرهایی نظیر ایسن، لارسا و اشنونا را تصاحب کردند.

💡 تا سال ۳۳۸ پیش از میلاد، تمامی دولت‌شهرهای یونانی، به جز اسپارت، به زیر سلطهٔ ‌فیلیپ مقدونی درآمده بودند. پسر فیلیپ، ‌اسکندر، فتوحات پدرش را در ابعاد بسیار وسیعتری ادامه داد. در نتیجه، آتن نقش کلیدی خود را در رهبری فرهنگی یونان از دست داد، و ‌اسکندریه مصر به‌طور موقت جایگزین آن شد.