زمخت

زمخت. [ زَم ُ / زُ م ُ ] ( اِ، ص ) آنچه زبان را گیرد.( رشیدی ). طعمی را گویند مانند هلیله و مازو و امثال آن و به عربی عفص خوانند. ( برهان ) ( انجمن آرا ) ( از آنندراج ). آنچه زبان را گزد و گوارا نبود. ( انجمن آرا )( آنندراج ). عفص و گس و هر چیز که دهان را جمع کند ومنقبض نماید مانند پوست انار و مازو. ( ناظم الاطباء ). || نیشکر. ( برهان ) ( ناظم الاطباء ). || گرهی را نیز گفته اند که بغایت سخت بسته باشند. ( برهان ). گره بسته. ( شرفنامه منیری ). عقد و گرهی که به غایت سخت باشد. ( ناظم الاطباء ). || کنایه از مردم گرفته و مقبوض و بخیل ودرشت و نالایق. ( برهان ). چیزی سخت و درشت. ( شرفنامه منیری ). مردم بخیل و ممسک و ناکس و ناتراشیده را نیز گفته اند... و زمخک به کاف تبدیل آن است و بعضی از معانی زفت با زمخت موافقت دارد... ( انجمن آرا ) ( آنندراج ). خشن. ناتراشیده. بی تربیت. بی ادب ناهموار. مجازاً، بی عطوفت. بداندام. ناکس. ( یادداشت بخط مرحوم دهخدا ):
تیزی و گرم و گنده و بدبوی همچو سیر
خشک و زمخت و سرد و ترشروی چون سماق.پوربهای جامی ( از انجمن آرا و آنندراج ).- زمخت و کلفت گفتن؛ گفتن سخنان سخت و ناتراشیده. دشنام دادن. ( یادداشت بخط مرحوم دهخدا ).

(زُ مُ ) (ص. ) (عا. ) ۱ - گس، هر چه که طعمی گس داشته باشد. ۲ - درشت، ناهنجار. ۳ - بخیل.

۱. ناهنجار، بی تناسب، بدون ظرافت.
۲. کلفت، درشت.

هرچیزکه باعث جمع شدن دهان گردد، درشت، ناهنجار
( صفت ) ۱ - آنچه که طعم مگس داشته باشد ( مانند هلیله مازو ) گس عفص. ۲ - درشت ناهنجار. ۳ - بخیل ممسک.

(عا.)
grossolano
گس، هر چه که طعمی گس داشته باشد.
درشت، ناهنجار.
بخیل.

💡 زمختار چون مرد آن ها شنید شدش چهره از بیم چون شنبلید

💡 قناد نیست مائده آرای بزم عشق لذت گمان مبرکه زمخت است زاک ما

💡 هم از قتل پور مطیع پلید هم آن بد که مصعب زمختار دید

💡 خراب گشت وطنخواهی از من و تو بلی میان میوهٔ شیرین زمخت هسته شدیم

💡 به زور و زر و مکر و دستان برآر زمختار و از پور اشتر دمار

💡 همان زن که در خواب گفتند خواست زمختار – زادن شد آن خواب، راست