فند واژهای فارسی است که چندین معنای مهم و رایج دارد و بیشتر در متون ادبی و کهن به کار رفته است. یکی از رایجترین معانی آن، «مکر، حیله، فریب و نیرنگ» است و به عملی گفته میشود که برای گمراه کردن یا فریب دادن دیگران انجام میگیرد. معنی دیگر فند «دروغ و کذب» است و برای اشاره به گفتهای نادرست یا غیرواقعی استفاده میشود. علاوه بر این، فند میتواند به معنای «ناتوانی و درماندگی» باشد، یعنی کسی که قدرت یا توان انجام کاری را ندارد. همچنین در برخی متون، «ناسپاسی و کفر نعمت» نیز از معانی این کلمه ذکر شده است. این واژه گاهی در ادبیات به شکل «ترفـند» هم به کار رفته است و بار معنایی منفی دارد. فند به طور کلی نشاندهنده عملی فریبکارانه، نادرست یا ضعف و محدودیت است و در متون کهن و ادبی بیشتر برای بیان نیرنگ، حیله یا دروغ به کار میرود.
فند
لغت نامه دهخدا
فند. [ ف َ ] ( اِ ) بند. پند. مکر و حیله. ( فرهنگ فارسی معین ). صورتی از فن عربی نیست بلکه صورتی از بند است. ( یادداشت مؤلف ). مکر. حیله. زرق. فریب. سالوسی. ( یادداشت دیگر ). ترفند. ( انجمن آرا ):
نیز ابا نیکوان نماندت جنگ فند
لشکر فریاد نی خواسته نی سودمند.رودکی.- فند و فعل. رجوع به این ماده شود.
|| نقطه. || سخن بیهوده و بیفایده. || خال را نیز گویند، خواه خال عارضی و خواه خال اصلی. ( برهان ). || ( ص ) درخور. مناسب. باب... ( یادداشت مؤلف ): فند دندان پیران است؛ یعنی باب دندان آنهاست، یا این کار فند توست؛ یعنی برای تو مناسب است، یا ارزان مناسب. فند کاسب؛ مناسب برای آدم کم بضاعت. ( از یادداشتهای مؤلف ).
فند. [ ف ِ ] ( ع اِ ) کوه بزرگ. || شاخ درخت. ( منتهی الارب ) ( اقرب الموارد ). || گونه، که اخص از جنس است. ( منتهی الارب ). نوع. ( اقرب الموارد ). || قوم فراهم آمده. || زمین باران نارسیده. || پاره ای از کوه به درازا. ( منتهی الارب ) ( اقرب الموارد ). ج، فنود، افناد. ( اقرب الموارد )
فند.[ ف َ ن َ ] ( ع اِمص، اِ ) دروغ. ( منتهی الارب ). || درماندگی. ( منتهی الارب ) ( اقرب الموارد ). || ناسپاسی. ( منتهی الارب ). کفر نعمت. ( اقرب الموارد ). || سستی عقل و رای از پیری و بیماری. ( منتهی الارب ). || ( مص ) تباه خرد شدن ازکلانسالی. || خطا کردن در قول و رای. || دروغ گفتن. ( منتهی الارب ) ( اقرب الموارد ).
فند. [ ف َ ] ( اِخ ) دهی است از بخش گرمسار شهرستان دماوند که دارای 384 تن سکنه است. آب آن از حبله رود و محصول عمده اش غله، پنبه، بنشن،مختصری انار، انجیر و کار دستی مردم بافتن قالیچه، گلیم و جاجیم است. ( از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 1 ).
فرهنگ معین
(فَ نْ ) (اِ. ) نیرنگ، حیله.
(فَ نَ ) [ ع. ] ۱ - (اِ. ) دروغ، کذب. ۲ - (اِ مص. ) ناتوانی، درماندگی. ۳ - ناسپاسی.
فرهنگ عمید
مکر، حیله، فریب، نیرنگ، دروغ، ترفند: چه کند با تو حیلهٴ بدخواه / پیش معجز چه قدر دارد فند (شمس فخری: مجمع الفرس: فند ).
فرهنگ فارسی
مکر، حیله، فریب، نیرنگ، دروغ، ترفند
۱ - ( اسم ) دروغ کذب ۲ - ( اسم ) درماندگی عجز ۳ - ناسپاسی جمع: افناد.
کوه بزرگ. یا شاخ درخت
دانشنامه اسلامی
[ویکی الکتاب] تکرار در قرآن: ۱(بار)
(بر وزن فرس) کم عقلی. ضعف رأی. «فَنِدَ الرَّجُلُ فَنَداً: خَرِفَ» تفنید آن است که کم عقلی و ضعف رأی را به کسی نسبت دهی. پدرشان (یعقوب «علیه السلام») گفت من بوی یوسف را استشمام میکنم اگر در اشتباهم نشمارید و سفیهم ندانید. یعنی اگر نگوئید که سفیه شده و کم عقل گردیده است. فِند (به کسر فاء و سکون نون) کوه بزرگ است امیرالمومنین «علیه السلام» در نهج البلاغه حکمت 447 درباره مالک اشتر رحمهاللَّه فرموده: «مالِکٌ وَ ما مالِکٌ (وَاللَّهِ) لَوْکانَ جَبَلاً لَکانَ فِنْداً...»مالک کیست مالک ؟اگر کوه بود کوه بزرگی بود. این لفظ در قرآن مجید فقط یکبار آمده است.
ویکی واژه
دروغ، کذب.
نیرنگ، حیله.
فَ
ناتوانی، درماندگی.
ناسپاسی.
روستایی در نزدیکی شهر گرمسار در استان سمنان