اعتدال پاییزی

{autumnal equinox} [نجوم] 1. یکی از دو نقطۀ تلاقی استوای آسمان با دایره البروج که وقتی خورشید در مسیر ظاهری سالانه اش به آن می رسد، آغاز پاییز نیمکرۀ شمالی زمین است 2. زمانی که خورشید به این نقطه در آسمان برسد متـ. اعتدال خریفی

اعتدال پاییزی یا برابران پاییزی، ( در نیم کرهٔ شمالی ) در ستاره شناسی به لحظه ای گفته می شود که خورشید از دید ناظر زمینی از صفحهٔ استوای سماوی می گذرد و سپس حرکت خود را به سمت جنوب آسمان در پیش می گیرد. اعتدال پاییزی یکی از دو اعتدالین زمین است که در هر سال رخ می دهد ( اعتدال دیگر اعتدال بهاری است ). جابجایی و گردش زمین به دور خورشید در هر سال باعث می شود تا ناظر زمینی تصور کند که خورشید روی یک مدار دایره ای ( دایرةالبروج ) که با مدار استوای زمین ۲۳٫۵ درجه اختلاف دارد، به دور سیاره ما حرکت می کند. در این میان چهار نقطه از مدار فرضی حرکت خورشید به دور زمین بسیار مهم می شود. دو نقطه اعتدال بهاری و پاییزی که محل تلاقی دو مدار حرکت ظاهری خورشید به دور زمین و دایره استوای سماوی است و دو نقطه انقلاب تابستانی و زمستانی که به نظر می رسد خورشید در بیشترین فاصله زاویه ای نسبت به استوای سماوی قرار می گیرد.
اعتدال پاییزی در نیم کرهٔ شمالی تقریباً ۱ مهر «۲۳ سپتامبر» ( لحظهٔ متوسط سالانة آن یکم مهر ساعت ۰۹:۴۴ ( ایران ) ) و هم زمان با آغاز فصل پاییز است، درحالیکه همین زمان در نیم کرهٔ جنوبی آغاز بهار و لحظهٔ اعتدال بهاری است و بالعکس.
بنا بر افسانه ها و شاهنامه فردوسی، فریدون پس از پیروزی بر ضحاک و در بند کشیدن او؛ در یکم مهر ماه بر تخت شاهی نشست و دستور داد تا به این مناسبت جشنی بر پا کنند که به نام مهرگان شناخته شد. شاهنامه ماه مهر و مهرگان را یادگار او می داند:
در خراسان یکی از مهم ترین جشنهای سنتی، جشن سر میزو یا جشن اول میزان بوده که یکم مهر آغاز آن بوده است. در قدیم کشاورزان با آغاز فصل سرما و پایان چرای علوفه ناچار بودند قوچ، بز نر و حتی گاو نر را، که بیش تر کاربرد پرواری دارد، سر ببرند؛ زیرا با آغاز زمستان گیاه کافی برای خوراک وجود نداشته است. پس به ناچار چارپایان پرواری ذبح می شدند که به این کار پرواربندی و جشن غلیه کنان می گفتند و گوشت آن را قیمه و کاملاً خشک می کردند، نمک سود می کردند و در کیسه ای در محلی بلند آویزان می کردند تا در طول پاییز و زمستان از گوشت آن برای خوراک خود استفاده کنند. سایر دام ها برای زاد و ولد نگهداری می شدند. در این فصل موقع جفت گیری نیز به پایان می رسید و دام ها در اوایل بهار نوزاد خود را به دنیا می آوردند.

1. یکی از دو نقطۀ تلاقی استوای آسمان با دایره‏البروج که وقتی خورشید در مسیر ظاهری سالانه‏اش به آن می‏رسد، آغاز پاییز نیمکرۀ شمالی زمین است

💡 به راحتی می‌توان دید که سایه همیشه روی «نیم‌کره زمستانی» می‌افتد، به‌جز وقتی از خط استوا در طول اعتدالین بهاری و پاییزی عبور می‌کند؛ بنابراین گذارهای فوبوس و دیموس در طول پاییز مریخی و زمستان مریخی در نیم‌کره شمالی و در نیم‌کره جنوبی رخ می‌دهند. نزدیک به خط استوا، آنها تمایل دارند در حدود اعتدال پاییزی و بهاری رخ دهند؛ دورتر از خط استوا، تمایل به وقوع نزدیک‌تر به انقلابین دارند. در هر صورت، دو بازه‌ای که گذارها می‌توانند در آن‌ها اتفاق بیفتند، کم و بیش به‌طور متقارن قبل و بعد از انقلاب زمستانی رخ می‌دهند (البته، خروج از مرکزیت بالای مدار مریخ مانع از تقارن واقعی می‌شود).

💡 در زمانهای کهن و در عهد هخامنشیان در ماه هفتم روزهای ۱۳ تا ۱۶ جشن مهرگان برگزار می‌شده‌است که از ابتدای مهر با میزان شدن روز و شب یا سر میزو و اعتدال پاییزی شروع می‌شده و به جشن بازگشت ارواج در شب پانزدهم پایان می‌یافته امروزه این مراسم در بعضی نقاط بنام چراغ برات یا شب برات برگزار می‌شود اما به ماه قمری نیمه شعبان منتقل شده‌است.