تبادر

تبادر. [ ت َ دُ ] ( ع مص ) بهم بشتافتن. ( زوزنی ). پیشی گرفتن او را بشتافتن سوی آن. ( منتهی الارب ). با هم شتافتن و پیشی گرفتن در کاری. ( غیاث اللغات ) ( آنندراج ).

(تَ دُ ) [ ع. ] (مص ل. ) ۱ - پیشی گرفتن. ۲ - شتافتن. ۳ - بدون اندیشیدن، معنی را از لفظ فهمیدن.

۱. پیشی گرفتن.
۲. [قدیمی] خطور کردن به ذهن.

پیشی گرفتن، پیشدستی کردن
۱- ( مصدر ) پیشی جستن پیشدستی کردن. ۲- شتاب کردن. ۳- ( اسم ) پیشی سبقت. ۴- شتاب. جمع: تبادرات.
بهم بشتافتن. پیشی گرفتن او را و بشتافتن سوی آن. با هم شتافتن و پیشی گرفتن در کاری.

تبادُر
در اصول فقه، به اوّلین معنایی که در رویارویی با الفاظ به ذهن شنونده خطور می کند معنای متبادر، و به خود این پدیده، تبادر گویند. اصولیان یکی از راه های تشخیص حقیقت از مجاز را تبادر برشمرده اند؛ یعنی پیشی گرفتن به ذهن. اگر بدون قرینه باشد علامت حقیقت است و نشانۀ آن است که این لفظ برچنین معنایی وضع شده است. مبنای اعتبار تبادر این است که دلالت لفظ بر معنا از سه حال خارج نیست: ۱. یا به دلیل مناسبت ذاتی بین لفظ و معناست که در بحث وضع، بطلان آن اثبات گردیده است، ۲. یا به علّت قرینۀ حالی یا گفتاری است. با توجّه به این که تبادری علامت حقیقت است که بدون قرینه از یک لفظ، معنایی به ذهن سبقت گیرد، طبعاً این فرض از بحث خارج است، ۳. و یا علاقه وضعیه. طبعاً پیشی گرفتن یک معنا از یک لفظ باید تنها ناشی از این باشد که آن لفظ بر این معنا وضع شده است.

[ویکی فقه] ـــ تبادر، اصطلاحی در اصول فقه، در مبحث الفاظ می باشد. ـــ تبادر به معنای سبقت یک معنا به ذهن شنونده لفظ بدون قرینه می باشد.
تبادر، از علایم حقیقت بوده و به معنای سبقت گرفتن یک معنا به ذهن شنونده بر اثر شنیدن لفظی خاص است، در صورتی که قرینه ای در میان نباشد.
علائم تبادر
در ذهن انسان، معانی بسیاری انباشته شده است که هر چند به تفصیل نسبت به همه آنها علم ندارد، ولی در ارتکاز و عمق ذهن و حافظه او وجود دارد. در مواردی که در معنای لفظی شک می شود، آن لفظ به یکی از اهل عرف عرضه می گردد، اگر در میان معانی متفاوتی که در عمق ذهن او وجود دارد، یک معنا زودتر از دیگر معانی به ذهن او خطور کرد، نشانه این است که لفظ برای آن معنا وضع شده است.
معنای لغوی تبادر
تبادر در لغت به معنای پیش دستی کردن،شتافتن،پیشی گرفتن، شتاب کردن، مسابقه دادن و بردن مسابقه است. « تبادر الی الذهن» یعنی به خاطر آمد، به یاد آمد.
معنای اصطلاحی تبادر
...

پیشی گرفتن.
شتافتن.
بدون اندیشیدن، معنی را از لفظ فهمیدن.

💡 زاهدی کودتا را در اثر اقدام ارتش می‏‌داند و در کتابش به‌نوعی نمونه‏ ناپلئون و رضاشاه را در ذهن‏ متبادر می‌‏کند و نمی‌‏خواهد به کودتایی که رنگ سفید دارند و دست نظامیان‏ را در دستکش مخملی دیپلمات است، آن هم در آن روزگار فکر کند. تکیه‏ او بر عزل قانونی مصدق است.

💡 زنج گفت: سه کار است که در مباشرتِ آن اندیشه نباید کرد و جز به تبادر و تجاسر به جایی نرسد والّا بشرطِ مثابرت و مصابرت در پیش نتوان گرفت یکی تجارتِ دریا وَ التَّاجِرُ الجَبَانُ مَحرُومٌ، دوم با دشمن آویختن به وقتِ کار،

💡 برخلاف آنچه در اذهان متبادر شده، سعید اسدی کارگردان فیلم اواز قو، نوروز۱۴۰۳ در برنامه مستند "از ایده تا اکران" که از شبکه مستند تلویزیون پخش شد، فیلمنامه آواز قو را متعلق به خود دانست و گفت که فیلمنامه برای پیمان معادی نیست و فیلمنامه را خودش زمانی که در آمریکا بوده نوشته است.

💡 نقاشی، قالب تُن‌های تیرهٔ آخرین کارهای لندسر را در ذهن متبادر می‌نماید. در این صحنه، دو خرس قطبی در میان بقایای متفرق شدهٔ کشتی غرق شده از گروه اعزامی انگلیسی به جستجو می‌پردازند. یک تلسکوپ، باقی‌ماندهٔ یک نشان رسمی پاره شده، بادبان و استخوان‌های انسان.

💡 وَ لا تَأْکُلُوها إِسْرافاً این خطاب با اولیا و اوصیا است، میگوید: مال یتیمان بناحق و گزاف مخورید، وَ بِداراً أَنْ یَکْبَرُوا یقول: لا تبادروا بأکل مالهم کبرهم و رشدهم، حذرا ان یبلغوا فیلزمکم تسلیم المال الیهم. میگوید بخوردن مال ایشان مشتابید، چنان که بیش از رشد ایشان و زودتر از بزرگ شدن ایشان در اوفتید، و میخورید.