امشاسپند. [ اَ پ َ ] ( اِ ) فرشته و ملک. ( برهان قاطع ) ( آنندراج )( انجمن آرا ). امشاسپند در اوستا اَمِشَه سپَتَه آمده، مرکب است از دو جزء، جزء اول «اَمشه » نیز مرکب است از «اَ» علامت نفی و مشه از ریشه مَر بمعنی مردن. جزء دوم سپنته یعنی مقدس مجموعاً بمعنی «جاودان مقدس » است. شماره امشاسپندان یا «مهین فرشتگان » هفت است که نام شش تای آنها در ضمن ماههای دوازده گانه کنونی مندرج است: وهومن = بهمن. اشه وهیشته = اردیبهشت. خشئره وائیریه = شهریور. سپنته ارمئیتی = سپندارمذ. هئوروتات = خرداد. امرتات = امرداد. در آغازپیدایش مزدیسنا، در رأس این شش، سپنتامینیو ( خرد مقدس ) قرار داشته است بعدها بجای او اهورمزدا را گذاشتند و گاه نیز بجای اهورمزدا سروش را قرار دادند. در گاتها که قدیمترین قسمت اوستاست نام امشاسپندان بکرات ذکر شده است. هریک از امشاسپندان مظهر یکی از صفات اهورمزدا میباشد و حتی بوجهی شاعرانه بهریک از این مظاهر صفات الهی، پاسبانی و حفظ قسمتی از عالم هستی سپرده شده است تا در تحت امر خالق عالم بکار پردازند. در نظر گایگر آلمانی شش نام فوق، شش مفهوم مجرد اخلاقی را میرسانند. در فرهنگهای پارسی امشاسپند، امشاسفند، امهوسپند و امهوسفند آمده است. دو نام اول مبدل همان امشاسپنته اوستایی است و دو نام اخیر از ( امهرسپنت یا امهرسپند ) پهلوی مأخوذ است که توسط کتب زرتشت بهرام بمؤلفان فرهنگها رسیده است. فرهنگ نویسان این واژه ها را بمعنی «فرشته و ملک و سروش » گرفته اند. ( از مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی دکتر معین صص 157-158 ):
ز امشاسپند آنکه بگزیده تر
بنزدیک یزدان پسندیده تر.
زرتشت بهرام پژدو ( از مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی ص 158 ).
(اَ مِ پَ ) ( اِ. ) = امشاسفند: هر یک از هفت فرشته آیین زردشتی: بهمن، اردیبهشت، شهریور، اسپندارمذ، خرداد، امرداد که در رأس آن ها اهورمزدا قرار دارد.
در آیین زردشتی، هریک از شش یا هشت فرشتۀ بزرگ درجۀ اول (بهمن، اردیبهشت، شهریور، اسپندارمذ، خرداد، و امرداد، و گاه سپنتامینو ) که هرکدام مظهری از صفات اهورامزدا یا مٲمور ادارۀ بخشی از کارهای جهان هستند.
در دین زرتشتی بهفت فرشته ارجمند و مقرب اطلاق می شود: بهمن اردیبهشت شهریور اسپندارمذ خرداد امرداد. در آغاز پیدایش آیین زرتشت در راس این شش سپنتامینو ( خرد مقدس ) قرار داشت بعد ها بجای او اهورا مزدا را قرار دادند و گاه نیز بجای اهورا مزدا سروش را جای داده اند. رک. هریک از اسامی مذکور.
امشاسفند:فرشته، ملک، درکیش زرتشتی عنوان شش فرشته بزرگ درجه اول(بهمن، اردی بهشت، شهریور، اسپندارمذ، خرداد، امرداد )
اَمْشاسْپَند
(در اوستای متأخر: اَمِشَ اِسْپَنْتَه به معنای نامیرای مقدس یا فزاینده) عنوان شش تن از مِهین ایزدان یا مینویان مقرّب درگاه اهورامزدا در دین زردشتی. این مینویان، بهمن، اردیبهشت، شهریور، اسپندارمذ، خرداد و اَمرداد هستند که با اهورامزدا تشکیل هفت امشاسپند می دهند. امشاسپندان یاران اهورامزدا در ادارۀ جهان هستند و در بهشت بر تختی زرین می نشینند. اهورمزدا، که خود برترین امشاسپند است، در بالا سرِ امشاسپندان قرار می گیرد؛ سه امشاسپند مذّکر، یعنی بهمن، اردیبهشت و شهریور، در سمت راست و سه امشاسپند مؤنث، یعنی اسپندارمذ، خرداد و امرداد، در سمت چپ اهورامزدا هستند. سروش که گاه هفتمین امشاسپند محسوب می شود، در پیش روی می ایستد.
(قدیم): امشاسفند؛ هر یک از هفت فرشته آیین زردشتی: بهمن، اردیبهشت، شهریور، اسپندارمذ، خرداد، امرداد که در رأس آنها اهورامزدا قرار دارد.
💡 او رابطی است بین اهورا مزدا و افرادی که برای او قربانی میکنند و از همکاران امشاسپند اَرتَه وَهیشته نیز میباشد و هنگامی که روان پرهیزکاران از چینود عبور کند، آذر آنجا ایستاده و تاریکیها را نابود و روشن میکند. آذر، ایزدی پاک، خردمند، نیرومند، بخشندهٔ خوراک و فرزند،[پ ۳] دوستار خانه و خانوادهها و نابود کنندهٔ دشمنان و دیوان است.
💡 اردیبهشت یکی از مهمترین فروزههای اهورامزدا و دومین امشاسپند پس از بهمن است. در ویسپرد آورده شده که آنچه اهورامزدا به دست بهمن بیافرید به دستیابی اردیبهشت افزون خواهد کرد. در گاهان به شکل اش آورده شدهاست؛ که در مینوگ یا جهان روحانی، نماد راستی و پاکی و تقدس اهورامزدا و در جهان مادی نگهبان گیاهان و کلید آتشهای روی زمین است.
💡 در گاهشماری رسمی ایران نام این ماه از نام ماه پنجم گاهشماری اوستایی نو بَرگرفته شدهاست. در گاهشماری زرتشتی هفتمین روز هر برج نیز مردادروز نام دارد و در مردادروز از مردادماه، جشن اَمُردادگان برگزار میشود. ایزدبانوی این ماه امشاسپند اَمِرتات است. امرتات، در اسطورههای ایرانی و زرتشتی، ششمین امشاسپند و نگهبان گیاهان و رستنیهاست و نماد پایندگی و بیمرگی است.
💡 اَکومَن یا اکهمنه برپایه مزدیسنا نخستین دیو از دیوهای کماله است. او دشمن بهمن امشاسپند میباشد. او برگزیده دیوان است و مردمان بد بدو میپیوندند. برپایه وندیداد آفرینش اهریمنی از او پدید میآید.
