تئودولیت

اسبابی مرکب از یک دوربین و یک دایرۀ مدرج افقی و یک دایرۀ مدرج قائم که برای اندازه گیری زوایای قائم و افقی در نقشه برداری یا تعیین سمت و ارتفاع یک ستاره به کار می رود.

ارتفاع یاب

دوربین تئودولیت ( نام های دیگر: دوربین مهندسی، دوربین زاویه سنج طول یاب ) یک ابزار دقیق برای اندازه گیری زاویه های افقی و عمودی است. کاربرد اصلی تئودولیت در نقشه برداری است و برای اهداف تخصصی مانند هواشناسی و پرتاب موشک نیز سازگار شده است.
تئودولیت جدید شامل تلسکوپ متحرک نصب شده در دو محور عمود برهم: محور افقی و محور قائم یا زنیت است. تئودولیت زوایای قائم را از طریق زاویه بین محور قائم و امتداد نشانه روی اندازه گیری می کند که معمولاً حدود ۹۰ و ۲۷۰ درجه است. زمانی که تئودولیت به یک هدف نشانه روی می کند زاویه هر یک از این محورها با دقت زیادی در حد یک هزارم رادیان یا ثانیه ( ۱/۳۶۰ درجه ) اندازه گیری می شود.

💡 به احتمال قوی کرجی نخستین کسی است که نقشه‌برداری زمینی را مطرح کرده‌است. وی برای هدایت راستا و شیب کف قنات روش‌هایی ارائه کرده که از نظر اصول ریاضی درست منطبق بر آن چیزی است که امروزه در نقشه‌برداری‌های زیرزمینی انجام می‌شود و تفاوت اندک آن‌ها در اجرا، به دلیل ابزارهایی مثل تئودولیت است که در آن زمان موجود نبوده‌است.

💡 تراز شاهینی، که نخستین نوع تئودولیت به‌شمار می‌آید توسط کرجی مخترع و دانشمند ایرانی، اختراع شده‌است. این دستگاه شامل صفحه‌ای مدرج بوده که به وسیله زنجیری از میله‌ای آویزان می‌شده‌است. با تعیین امداد افقی می‌توان مستقیم اختلاف ارتفاع بین دو نقطه را از روی درجه‌بندی آن تعیین نمود.