«تبرعص» یک واژه عربی قدیمی است که به معنای اضطراب یا بیقراری کسی زیر چیزی یا کسی به کار میرود. به بیان ساده، وقتی گفته میشود کسی «تبرعص» کرد، یعنی تحت فشار یا کنترل کسی، مضطرب یا پریشان شد. در منابع قدیمی عربی مانند «منتهی الأرب» و «ناظم الأطباء» آمده است که این فعل به حرکت یا تکان خوردن کسی زیر دیگری هم اشاره دارد. ابن درید و برخی دیگر معانی آن را با اضطراب و بیقراری برابر دانستهاند. در یک معنی دیگر، «تبرعص» به معنای پیچیدن مار بر خود هم آمده است، یعنی حرکت مار به شکل پیچ و تاب. به طور کلی، این واژه بیقراری، تکان خوردن یا اضطراب را نشان میدهد، چه در انسان و چه در حیوان. در ادبیات عرب کلاسیک، «تبرعص» بیشتر برای توصیف اضطراب، فشار و تحرک ناگهانی به کار میرفته است.
تبرعص
لغت نامه دهخدا
تبرعص. [ ت َ ب َ ع ُ ] ( ع مص ) اضطراب کردن کسی زیر کسی. ( منتهی الارب ) ( ناظم الاطباء ): تَبرعَص الرجل ُ؛ اضطرب تحتک. ( اقرب الموارد ) ( قطر المحیط ). صاحب تاج العروس آرد: جوهری و صاحب اللسان و صاغانی در تکمله این کلمه را نیاورده اند. و در العباب از ابن عباد آن را آورده و گفته است مقلوب تبعرص است یعنی مضطرب شدن و بنص المحیط بمعنی متحرک شدن کسی زیر کسی است و ابن درید آن را بمعنی تبعرص یعنی اضطراب معنی کرده است. ( از تاج العروس ج 4 ص 374 ). رجوع به تبعرص شود. || بر خود پیچیدن مار. ( منتهی الارب ) ( ناظم الاطباء ).
