الجوهر النضید فی شرح منطق التجرید

[ویکی نور] الجوهر النضید فی شرح منطق التجرید کتابی است شامل تمامی بخش های منطق و بسیار مختصر که خواجه نصیر الدین طوسی آن را نوشته است و علامۀ حلّی به شرح غیر مزجی آن اقدام نموده و آن را «الجوهر النضید فی شرح کتاب التجرید» نامیده است.
کتاب خواجه اگر چه اکنون به نام «تجرید المنطق» معروف است و در الذریعة نیز با همین نام و به عنوان عدل تجرید الاعتقاد مطرح است لیکن از مقدمۀ علامۀ حلّی در شرح خود که می گوید:
«و تفت علی المختصر الموسوم بالتجرید فی المنطق» و نام گذاری شرح خود در همان مقدمه به الجوهر النضید فی شرح التجرید و مقدمۀ خود خواجه، روشن می شود که خواجه قصد داشته کتابی مشتمل بر قواعد منطقی بنویسد و از ابتدا نام آن را التجرید گذاشته بوده است و بعدا که تصمیم گرفته قسمت کلام را نیز به آن اضافه کند، برای تفکیک آن از قسمت منطق - همان طور که از مقدمۀ کتاب تجرید الاعتقاد روشن می شود - آن را به تجرید الاعتقاد نامیده است.
از این رو این مطلب مبیّن نیست که خواجه قسمت منطق را به عنوان مقدمه برای قسمت کلام نوشته است و احتمالا این استنباطی از اشتراک اسم این دو کتاب و مقدمه بودن منطق برای سائر علوم است. پس اسم این متن منطقی همان طور که استظهار کردیم التجرید بوده است. اما در نام شرح علامه اختلافی در کار نیست و علامه خود آن را به الجوهر النضید نام گذاری کرده است.
این کتاب همان طور که در مقدمۀ آن آمده و ترتیب فعلی نیز آن را تأیید می کند دارای نه فصل است.
[ویکی فقه] الجوهر النضید فی شرح منطق التجرید (کتاب). تجرید منطق کتابی است شامل تمامی بخش های منطق و بسیار مختصر که خواجه نصیر الدین طوسی آن را نوشته است و علامه حلی به شرح غیر مزجی آن اقدام نموده و آن را «الجوهر النضید فی شرح کتاب التجرید» نامیده است.
کتاب خواجه اگر چه اکنون به نام « تجرید المنطق » معروف است و در الذریعة نیز با همین نام و به عنوان عدل تجرید الاعتقاد مطرح است لیکن از مقدمه علامه حلی در شرح خود که می گوید: «و تفت علی المختصر الموسوم بالتجرید فی المنطق» و نام گذاری شرح خود در همان مقدمه به الجوهر النضید فی شرح التجرید و مقدمه خود خواجه، روشن می شود که خواجه قصد داشته کتابی مشتمل بر قواعد منطقی بنویسد و از ابتدا نام آن را التجرید گذاشته بوده است و بعدا که تصمیم گرفته قسمت کلام را نیز به آن اضافه کند، برای تفکیک آن از قسمت منطق- همان طور که از مقدمه کتاب تجرید الاعتقاد روشن می شود- آن را به تجرید الاعتقاد نامیده است. از این رو این مطلب مبین نیست که خواجه قسمت منطق را به عنوان مقدمه برای قسمت کلام نوشته است و احتمالا این استنباطی از اشتراک اسم این دو کتاب و مقدمه بودن منطق برای سائر علوم است. پس اسم این متن منطقی همان طور که استظهار کردیم التجرید بوده است. اما در نام شرح علامه اختلافی در کار نیست و علامه خود آن را به الجوهر النضید نام گذاری کرده است.
مطالب کتاب
این کتاب همان طور که در مقدمه آن آمده و ترتیب فعلی نیز آن را تایید می کند دارای نه فصل است. فصل اول: به مدخل علم منطق می پردازد و بحث های مقدمه ای مثل علم بودن منطق و بحث الفاظ و کلیات خمس و کلی و جزئی و ذاتی و عرضی را شامل می شود. فصل دوم: مقولات عشر را بیان می کند و به رابطه های چهارگانه در تقابل می پردازد. فصل سوم: بحث های مختلفی پیرامون قضیه و اقسام شرطی و حملی آن را در بر دارد و با ذکر مواد و جهات قضایا به بحث از قضایای موجهه و غیر موجهه و نسبت های آنها و عکس مستوی و نقیض می پردازد. فصل چهارم: با بحث از قیاس به انتاج آن پرداخته و شکل های مختلف آن و اقسام قیاس و استقراء و تمثیل را بیان کرده است. فصل پنجم: با مطرح کردن برهان و حد از اقسام برهان و اقسام علت و مقدمات آنها و رابطه علوم و چگونگی اکتساب حد و رابطه آن با برهان را بحث می کند. فصل ششم: به صناعت جدل می پردازد و از فائده و مقدمات و مبادی و موضوع و مواضع مختلف آن بحث می کند. فصل هفتم: با مطرح کردن صناعت مغالطه، مواد و اسباب لفظی و معنوی آن را مورد بحث قرار می دهد. فصل هشتم: به خطابه می پردازد و در رابطه با نفع و اجزاء و مبادی و ارکان خطابه بحث می کند. فصل نهم: آخرین صناعت منطقی یعنی شعر را همراه با نفع و مواد و تعریف آن مورد بحث قرار می دهد.
انگیزه تالیف
خواجه در مقدمه خویش بر این کتاب، انگیزه خود از تالیف این کتاب را جدا کردن قواعد و اصول منطقی و مرتب کردن آن با رعایت اختصار و پرهیز از زوائد معرفی و هدف از این کار را سهولت یادگیری و یادآوری قوانین منطقی معرفی می کند. علامه حلی در مقدمه خویش انگیزه شرح را سخت بودن فهم مطالب کتاب به خاطر اختصار آن معرفی می کند و می خواهد با شرح آن مشکلات و سختی های آن را آشکار و واضح نماید تا فهم کتاب به راحتی صورت پذیرد.
ارزش و اعتبار
...
[ویکی فقه] الجوهرالنضید فی شرح منطق التجرید (کتاب). جوهرالنَّضید فی شرح منطق التجرید، کتابی در منطق به عربی، تألیف علامه حلی، در شرحِ بخش منطق کتاب تجرید خواجه نصیرالدین طوسی می باشد.
منطق تجرید یک دوره کامل و بسیار مختصر در منطق است و علامه حلّی به سبب همین اختصار ــ که موجب دشواری در فهم عبارات آن شده ــ و نیز به جهت احتوای کتاب بر مباحث ارزنده، به شرح آن پرداخته است.
فصول منطق تجرید
منطق تجرید و شرح آن (الجوهرالنّضید) مشتمل بر نُه فصل است: ۱) در باره مدخل منطق، شامل مباحثی از قبیل دلالت الفاظ، اقسام حمل و کلیات خمس؛ ۲) در باره مقولات، که در آن از اقسام تقدم و تأخر نیز بحث می شود؛ ۳) در باره قضایا، شامل مباحثی در باره اجزای قضیه، اقسام آن، مناط صدق در قضایا، تلازم شرطیات، جهات قضایا، تناقض و عکس؛ ۴) در باره قیاس، که از مباحثی همچون اقسام قیاس، اشکال چهارگانه قیاس اقترانی، شرایط انتاج آن، قیاس اقترانی شرطی، قیاس استثنایی و لواحق آن بحث می کند؛ ۵) برهان وحد، که در آن اقسام «مطالب » (پرسشهای سه گانه ما، هل و لِمَ)، مبادی برهان، شرایط مقدمات برهان، احوال علوم، اقسام حد و مشارکت حد و برهان مطرح می شود؛ ۶) جدل، شامل مباحثی چون مبادی جدل، مادّه و صورت و مواضع آن؛ ۷) مغالطه، که در آن مواد مغالطه و اسباب آن بیان می شود؛ ۸) در باره خطابه؛ ۹) شعر.
ویژگی های الجوهرالنّضید
الجوهرالنّضید به سبک «قال » و «اقول » نگاشته شده و دارای ویژگیهای شروح انتقادی، تحلیلی و توضیحی است. نویسنده آن از اقوال بزرگان فن منطق، همانند ارسطو و ابن سینا، استفاده کرده و در برخی موارد خواننده را به کتاب الاسرارالخفیه (اثر دیگری از علامه حلّی ) ارجاع داده است.
نحوه نگارش منطق تجرید
...