واژه «کسکسه» دارای چند معنای تخصصی و تاریخی است و در متون عربی و فارسی قدیمی ثبت شده است. نخست، به معنای سخت کوفتن یا سخت کوبیدن به کار رفته و نشاندهنده عمل ضربه زدن شدید است. دوم، در قواعد وقف و تلفظ حروف عربی، «کسکسه» به الحاق حرف «سین» به حرف «کاف» خطاب مؤنث هنگام وقف گفته میشود؛ مثلاً هنگام خواندن «مائک» به جای «مائکس» تلفظ میشود تا تفاوت مذکر و مؤنث حفظ شود. سوم، «کسکسه» میتواند آوازی باشد که از تلفظ حرف «س» شنیده میشود و در لهجههای قبایل عرب مانند بنی تمیم رایج بوده است. ابن حاجب و دیگر لغتشناسان توضیح دادهاند که این عمل باعث میشود وقف مؤنث از مذکر متمایز گردد و تلفظ دقیقتر شود. بنابراین، کسکسه هم عمل فیزیکی سخت کوفتن و هم عمل زبانی و صوتی در وقف و تلفظ عربی را شامل میشود. این واژه در متون قدیم مانند ناظم الاطباء، اقرب الموارد و ویکی فقه ثبت شده است و نوعی لهجه و رسم تلفظی خاص قبیلهای محسوب میشود.
کسکسه
لغت نامه دهخدا
( کسکسة ) کسکسة. [ ک َ ک َ س َ ] ( ع مص ) سخت کوبیدن و کسکسة در لغت بنی تمیم الحاق کردن سین است به کاف خطاب مؤنث در حال وقف یقال: اکرمتکس بجای اکرمتک و بکس بجای بک. ( از ناظم الاطباء ) ( از اقرب الموارد ).
فرهنگ معین
(کَ کَ سَ یا س ) [ ع. کسکسة ] (مص م. ) ۱ - سخت کوفتن. ۲ - الحاق کاف تأنیث به سین به هنگام وقف مانند «بکس » و «اکرمتکس » بجای «بک » و «اکرمتک » (و آن لغت تمیم است. ) ۳ - آوازی که از تلفظ حرف «س » شنیده شود.
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] کسکسه به الحاق حرف سین به حرف کاف خطاب مؤنث، هنگام وقف اطلاق می شود.
«کسکسه» (به فتح کاف) مصدر و لهجه قبیله «بنی بکر» و نوعی وقف به روش الحاق است.«کسکسه» الحاق حرف سین به حرف کاف خطاب مؤنث در تلفظ هنگام وقف است؛ مانند: (وقیل یا ارض ابلعی ماءک)؛ «و به زمین گفته شد آبت را فرو ببر». در این جا هنگام وقف بر «مائک»، «مائکس» خوانده می شود.
دیدگاه ها
ابن حاجب در کتاب شافیه تصریح کرده است اگر «کاف» خطاب مؤنث را در حال وقف ساکن کنند، تفاوت مذکر و مؤنث از بین می رود؛ لذا برای ایجاد تفاوت و جداکردن مذکر و مؤنث در حال وقف، حرف سین را به کاف خطاب مؤنث ملحق، یا کاف خطاب مؤنث را هنگام وقف، به شین بدل می کنند.زرکشی به نقل از صیرفی، عنعنه را به قبیله تمیم، عجرفه را به قیس، و کسکسه را به قبیله ربیعه نسبت می دهد.
عناوین مرتبط
...
ویکی واژه
کسکسة
سخت کوفتن.
الحاق کاف تأنیث به سین به هنگام وقف مانند «بکس» و «اکرمتکس» بجای «بک» و «اکرمتک» (و آن لغت تمیم
آوازی که از تلفظ حرف «س» شنیده شود.