مصحف عبدالله بن عباس به نسخهای از قرآن کریم اطلاق میشود که به عبدالله بن عباس، صحابی بزرگ پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوآله و از چهرههای برجسته تفسیر و حدیث در صدر اسلام منسوب است. ابن عباس از نزدیکان پیامبر، شاگردان ممتاز مکتب قرآنی ایشان و از شخصیتهای علمی و سیاسی صدر اسلام بود که در فهم قرآن و نقل معارف دینی جایگاه ویژهای داشت. بر اساس گزارشهای تاریخی، وی نیز همانند برخی دیگر از صحابه، قرآنی شخصی یا مصحفی داشته است، هرچند اطلاعات دقیق و مستقلی از ویژگیهای کامل آن در دست نیست. با این حال، به دلیل جایگاه علمی ابن عباس و ارتباط او با جریان رسمی تدوین قرآن در دوره عثمان، احتمال میرود مصحف او تفاوت اساسی با مصحف عثمانی نداشته باشد. برخی نقلها بیان میکنند که این مصحف ممکن است بر اساس ترتیب نزول سورهها تنظیم شده بوده باشد و شامل ۱۱۴ سوره قرآن بوده است. همچنین در برخی گزارشها به اختلافات جزئی در قرائت یا استفاده از واژگان مترادف برای توضیح بهتر معانی اشاره شده که بیشتر جنبه تفسیری داشتهاند. این تفاوتها معمولاً ناشی از اختلاف لهجهها یا توضیح معنای آیات بوده و نه تغییر در اصل متن قرآن. برخی پژوهشگران مانند عبدالصبور شاهین بر این باورند که آنچه به عنوان تفاوت در مصحف ابن عباس نقل شده، در واقع یادداشتهای تفسیری او بر قرآن بوده است، نه متن مستقل و متفاوت از مصحف عثمانی. از این رو، مصحف منسوب به ابن عباس را باید بیشتر به عنوان یک نسخه آموزشی یا تفسیری در کنار مصحف رسمی مسلمانان در نظر گرفت. به طور خلاصه، مصحف عبدالله بن عباس نسخهای منسوب به یکی از بزرگترین مفسران صدر اسلام است که احتمالاً تفاوت ماهوی با مصحف عثمانی نداشته و بیشتر جنبه تفسیری و توضیحی داشته است.
مصحف عبدالله بن عباس
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] مصحف عبدالله بن عباس به مصحف تهیه شده توسط عبدالله بن عباس اطلاق می شود.
ابن عباس یا عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب (تولد: ۳ قبل از هجرت، وفات: حدود ۷۰هجری قمری) پسرعموی رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلّم محدث، مفسر، مورخ صدر اسلام، از اصحاب خاص پیغمبر صلی الله علیه و آله وسلّم، دوست و مشاور خلفا، سردار سپاه، استاندار، نماینده و سفیر امیرمؤمنان علی علیه السّلام بود.وی مصحفی داشت که متاسفانه خبر روشنی از آن در دست نیست؛ اما با توجه به این که وی از وابستگان انجمن تدوین قرآن در زمان عثمان و از اصحاب اجماع بر مصحف امام بود و همچنین اسانید مشهور قرای سبعه به او متصل می شود، طبیعی است که مصحف او با مصحف عثمان تفاوت چندانی نداشته باشد.
اختلاف مصحف ابن عباس با مصاحف صحابه
مصحف ابن عباس - بنا بر نقل - دارای ۱۱۴ سوره و به ترتیب نزول سوره ها بوده است. این مصحف در دو زمینه با مصاحف صحابه اختلاف داشته است:۱. اختلاف در نحوه قرائت؛ مانند: قرائت «جهرة» به فتح «ها» به جای سکون آن و (کما سئل) به کسر سین و همزه به جای ضم و کسر. این اختلافات ناشی از تفاوت و اختلاف لهجه ها است.۲. اضافات تفسیری یا تغییر کلمات به مرادف واضح تر آن؛ مانند: (فما استمتعم به منهن (الی اجل مسمی)) و (لمن اراد ان یتم (یکمل) الرضاعة) (به جای یتم). عبدالصبور شاهین در کتاب تاریخ القرآن پس از بررسی روایات وارد شده درباره مصحف ابن عباس چنین نتیجه می گیرد که مصحف وی در حقیقت، همان مصحف عثمان است و جایگاه این روایات، تفسیر ابن عباس است نه در اصل مصحف.
