صفار ابراهیم بن اسماعیل

«صفّار ابراهیم بن اسماعیل» نام یکی از عالمان برجسته اهل سنت در قرون پنجم و ششم هجری است که با نام کامل «ابراهیم بن اسماعیل صفار بن احمد بن اسحاق بخاری حنفی» شناخته می‌شود و از شخصیت‌های علمی شهر بخارا به شمار می‌آید. کنیه او «ابواسحاق» بود و در منابع تاریخی و کلامی با القاب و شهرت‌هایی همچون رکن‌الدین، صفار و به‌ویژه «زاهد صفار» یاد شده است که نشان‌دهنده جایگاه علمی و زهد و تقوای اوست. واژه «صفّار» در نام او، در اصل یک نسبت خانوادگی یا شغلی است که در گذشته برای کسانی به کار می‌رفت که به حرفه مسگری یا وابسته به آن شناخته می‌شدند و سپس به صورت نام خانوادگی باقی مانده است. ابراهیم بن اسماعیل صفار از عالمان برجسته مذهب حنفی و از پیروان مکتب کلامی ماتریدیه بود و در دفاع عقلانی از اصول اعتقادی اهل سنت نقش مهمی ایفا کرد. مهم‌ترین اثر علمی او کتاب «تلخیص الأدلة لقواعد التوحید» است که در آن به تبیین اصول توحید و باورهای اعتقادی بر پایه استدلال‌های کلامی پرداخته و جایگاه ویژه‌ای در منابع کلامی دارد. پدر او، اسماعیل بن احمد، از استادانش به شمار می‌رفت و فرزندش حماد بن ابراهیم نیز از شاگردان او بوده است که این موضوع نشان‌دهنده استمرار علمی این خاندان است. بیشتر منابع، محل تولد صفار را شهر بخارا دانسته‌اند و درباره سال تولد او سکوت کرده‌اند، هرچند برخی تولد وی را حدود سال ۴۶۰ هجری قمری ذکر کرده‌اند. ابراهیم بن اسماعیل صفار در سال ۵۳۴ هجری قمری درگذشت و نام او به عنوان عالمی زاهد، متکلم و مدافع توحید در تاریخ اندیشه اسلامی برجای مانده است.