الابانه عن اصول الدیانه

[ویکی فقه] الابانة عن اصول الدیانة. اَلاِبانهُ عَنْ اُصُولِ الدّیانَه، کتابی کلامی به زبان عربی، نوشتۀ ابوالحسن علی بن اسماعیل بصری اشعری (ح ۲۶۰-۳۲۴ق/۸۷۴-۹۳۶م)، از دودمان عبدالله بن قیس معروف به ابوموسی اشعری، پایه گذار مکتب کلامی « اشعریّت» و یکی از بزرگ ترین متکلمان تاریخ اسلام می باشد.
برای روشن شدن مقدمات تألیف الابانه، کتاب اساسی اشعریان، باید یادآوری کرد که در زمان پیش از تألیف آن، مکتب «اعتزال» توانسته بود الهیاتی مبتنی بر عقل و استدلال پدید آورد و میان دین و دانش سازگاری ایجاد کند. در حقیقت اصلی ترین سخن معتزله این بود که عقل و شرع، چه در اصول عقاید و چه فروع وظایف و احکام، همواره یک سخن می گویند و حکم واحد می دهند. اینان صفات خدا را عین ذات او می دانستند و از پذیرفتن هر گفتاری که بوی « تشبیه » یا « تجسیم » بدهد، به سختی دوری می گزیدند.تبلیغ چنین عقاید و افکاری، در عین حال مستلزم « تأویل » بسیاری از آیات قرآن مجید می شد. اساس تأویل این بود که دربارۀ آیۀ مورد نظر خود می گفتند: آیه در پس معنی ظاهری خود معنایی باطنی دارد که مقصود خداوند همان است و باید از معنی ظاهری به سود آن معنی باطنی چشم پوشید و این را بر آن حمل کرد. گشوده شدن باب تأویل وسیله ای شد تا هرکس یا هر فرقه ای آیات قرآن را مطابق افکار و عقاید خویش تأویل کند.مشاهدۀ چگونگی تأویل و گسترش افراطی آن، برای مسلمانانی که می خواستند نصّ صریح قرآن مجید از هرگونه دستکاری بشری مصون بماند، نگرانی پدید آورد و منتهی به پیدایش مکتب های اعتقادی و کلامیی گردید که متمسک به ظواهر بودند. در این زمان بازار اهل عقل و تأویل (از پیروان فرقه های گوناگون) گرم بود و همین امر، کسانی مانند ابوالحسن اشعری را وا می داشت که به مقابله برخیزند.
[ویکی فقه] اَلاِبانهُ عَنْ اُصُولِ الدّیانَه، کتابی کلامی به زبان عربی، نوشتۀ ابوالحسن علی بن اسماعیل بصری اشعری (ح ۲۶۰-۳۲۴ق/۸۷۴-۹۳۶م)، از دودمان عبدالله بن قیس معروف به ابوموسی اشعری، پایه گذار مکتب کلامی « اشعریّت» و یکی از بزرگ ترین متکلمان تاریخ اسلام می باشد.
برای روشن شدن مقدمات تألیف الابانه، کتاب اساسی اشعریان، باید یادآوری کرد که در زمان پیش از تألیف آن، مکتب «اعتزال» توانسته بود الهیاتی مبتنی بر عقل و استدلال پدید آورد و میان دین و دانش سازگاری ایجاد کند. در حقیقت اصلی ترین سخن معتزله این بود که عقل و شرع، چه در اصول عقاید و چه فروع وظایف و احکام، همواره یک سخن می گویند و حکم واحد می دهند. اینان صفات خدا را عین ذات او می دانستند و از پذیرفتن هر گفتاری که بوی « تشبیه » یا « تجسیم » بدهد، به سختی دوری می گزیدند.تبلیغ چنین عقاید و افکاری، در عین حال مستلزم « تأویل » بسیاری از آیات قرآن مجید می شد. اساس تأویل این بود که دربارۀ آیۀ مورد نظر خود می گفتند: آیه در پس معنی ظاهری خود معنایی باطنی دارد که مقصود خداوند همان است و باید از معنی ظاهری به سود آن معنی باطنی چشم پوشید و این را بر آن حمل کرد. گشوده شدن باب تأویل وسیله ای شد تا هرکس یا هر فرقه ای آیات قرآن را مطابق افکار و عقاید خویش تأویل کند.مشاهدۀ چگونگی تأویل و گسترش افراطی آن، برای مسلمانانی که می خواستند نصّ صریح قرآن مجید از هرگونه دستکاری بشری مصون بماند، نگرانی پدید آورد و منتهی به پیدایش مکتب های اعتقادی و کلامیی گردید که متمسک به ظواهر بودند. در این زمان بازار اهل عقل و تأویل (از پیروان فرقه های گوناگون) گرم بود و همین امر، کسانی مانند ابوالحسن اشعری را وا می داشت که به مقابله برخیزند.
محتوا
کتاب الابانه مشتمل بر همۀ عقاید اشعری است و گفت و گوی مفصل از آن، به ویژه از آن جهت که حتی امروز نیز اکثریت مسلمانان جهان دارای این مذهب فکری اند، ضروری می نماید. اشعری ابتدا در دو باب از این کتاب به نقل و شرح عقاید و اقوال کژراهان و بدعت گذاران (بنا بر تعبیر او) می پردازد که خود صریحاً به عنوان معتزلیان، قدریان، جَمهیان، حَروریان، رافضیان و مُرجیان از آن ها یاد می کند و سپس به بیان نظرات «اهل حوق و سنت» می پردازد. اشعری می گوید: گروهی از منحرفان، به پیروی از سران و گذشتگان خود، آیات قرآن را (بدون دلیلی از جانب حق تعالی یا حدیثی از پیامبر یا گذشتگان صالح) دربارۀ رؤیت خدا، به رغم اینهمه اخبار و آثاری که متواتراً در این زمینه آمده، انکار کردند؛ شفاعت پیامبر دربارۀ گناهکاران را منکر شدند؛ به عذاب کافران در قبر ایمان نیاوردند؛ قائل به مخلوق بودن قرآن شدند و مانند برادران مشرک خود گفتند: «این جز گفتار بشر نیست». اینان می گویند بندگان بدی می آفرینند و این مانند گفتۀ گبران است که گمان می برند دو آفریدگار در کار است: آفریدگار خوبی و آفریدگار بدی. قدریان گمان می کنند که خدا خوبی را می افریند و شیطان بدی را. نیز معتقدند که خدا چیزهایی می خواهد که در جهان پدید نمی آید و در جهان چیزهایی پدید می آید که خدا نمی خواهد اشعری سپس به شرح اصول عقاید «اهل حق و سنت» می پردازد، اصولی که به تعبیر او مرز کفر و اسلام و میزان صحت ایمان به خیر الأنام است. او می گوید: دینی که به آن گردن نهاده ایم، عبارت است از پای بندی به کتاب خدا و سنت پیامبر و روایات اصحاب و تابعین و گفته های ابوعبداللـه احمدبن محمدبن حنبل (۱۶۴-۲۴۱ق/۷۸۱-۸۵۵م).
اصول دین اشعری
او سپس به اصول دینی خود چنین می پردازد:۱. ما به خدا، فرشتگان، کتاب ها، پیامبران وی و به آنچه راویان موثّق از پیامبر اسلام (ص) نقل کرده اند، اعتقاد داریم و خدا را به یگانگی و یکتایی می پرستیم و بهشت و دوزخ و رستاخیز را بی هیچ گمانی باور داریم؛۲. ایمان داریم به این که خدا بر عرش مستوی است و این که او را «وجه» و «یدین» است «بلاکیف» (بی پرسیدن یا اندیشیدن به اینکه «چگونه») و «عین» است «بلاکیف» و علم و سمع و بصر است که همۀ اینها مضمون آیات قرآنی است؛۳. اعتقاد داریم به این که سخن خدا غیرمخلوق است؛۴. هیچ خوبی و بدی در زمین نیست، مگر به خواست خدا. همه چیز به خواست خداست و هیچ کس هیچ کاری نمی تواند بکند، مگر این که خدا آن را بخواهد. ما از خدا بی نیاز نیستیم، نمی توانیم از علم خدا بیرون رویم. آفریدگاری جز خدا نیست، کارهای بندگان افریدۀ خداست و مقدّر از سوی وی. خداست که مؤمنان را توفیق طاعتِ خود بخشید و لطف خود برایشان ارزانی داشت و به مهر در ایشان نگریست و راست و استوارشان ساخت و رهنمونشان گشت. خدا کافران را گمراه کرد و هدایت نفرمود و به لطف خود ایمان را برایشان ارزانی نداشت، و اینها همگی مضمون آیات فراوانی در قرآن مجید است؛۵. مؤمنان در آخرت خدا را با دیدگان می بینند، چنانکه ماه در شب چهارده دیده می شود، رؤیت خدا را در این جهان موسی (ع) از وی خواست، ولی خدا بر کوه تجلّی کرد و آن را درهم کوبید و بدین سان به موسی (ع) نشان داد که او را در دنیا نخواهد دید. در این مورد هم آیات صریحی در قرآن هست؛۶. انجام دهندۀ گناهان بزرگ، برخلاف گفتۀ خوارج، کافر نیست و جاودان در آتش نمی ماند، بلکه برخی از گناهکاران پس از آن که چندی عذاب چشیدند، با شفاعت پیامبر (ص) از دوزخ بیرون می آیند و به بهشت می روند. کسی را نمی توان بهشتی یا دوزخی دانست، مگر آن که پیامبر صریحاً او را نوید یا بیم داده باشد. عذاب قبر، حوض، میزان، ضراط و زنده شدن پس از مرگ همگی حق است و ایمان عبارت است از گفتار و کردار؛۷. احترام خلفای راشدین واجب است؛۸. خدا در روز رستاخیز می آید، چنانکه خود فرموده است: وَ جاءَ رَبُّکَ وَالْمَلَکُ صَفّاً صَفّاً ۹. نمازهای واجب و عید و جمعه باید با جماعت خوانده شود، چه با امامت فردی نیک باشد، چه با غیر او، چنانکه عبدالله بن عمر پشت سر حجاج بن یوسف ثقفی نماز می خواند؛۱۰. در هر حال باید فرمانبردارِ حاکمانِ مسلمان بود و اگر ایشان از حال استقامت بیرون روند، خروج بر ایشان با سلاح جایز نیست؛۱۱. هرکس می میرد یا کشته می شود، به اجل (اجل معین شده از سوی خدا) می میرد و هرکس روزی می خورد ( حلال یا حرام )، روزی او از سوی خدا مقدّر شده است؛۱۲. شیطان موجود است و وسوسه های او در کشاندن انسان به افکار و اعمال و اقوال زشت و ناهموار تأثیر دارد.پس از این اشعری به استدلال و بحث مفصّل دربارۀ یکایک این اصول اعتقادی می پردازد و برای اثبات هر کدام، آیات و روایات فراوانی می آورد که به گمان وی در تبیین این مفاهیم صریح و قطعی است. وی همچنین اشکالاتی چند را مطرح می کند و به آن ها پاسخ می دهد، مانند اینکه: اگر اجل های مردم به دست خداست، چگونه است که قاتل شرعاً و عقلاً کیفر می شود و دزد تاوان پس می دهد؟ یا اینکه: اگر روزی ها همگی به دست خداست، چگونه است که خوردن برخی چیزها در شرع حرام شده است و در برابرِ حرام خوری بیم عذاب الیم داده شده است؟ اگر بندگان همه کارها را به خواست خدا می کنند، معنی فرستادن کتاب، پیامبران، ارشاد و راهنمایی چیست و چرا برای نافرمانان دوزخ آفریده شده است و برای فرمانبرداران بهشت ؟
چاپ کتاب
...
[ویکی فقه] الابانه عن اصول الدیانه (کتاب). اَلاِبانهُ عَنْ اُصُولِ الدّیانَه، کتابی کلامی به زبان عربی، نوشتۀ ابوالحسن علی بن اسماعیل بصری اشعری (ح ۲۶۰-۳۲۴ق/۸۷۴-۹۳۶م)، از دودمان عبدالله بن قیس معروف به ابوموسی اشعری، پایه گذار مکتب کلامی « اشعریّت» و یکی از بزرگ ترین متکلمان تاریخ اسلام می باشد.
برای روشن شدن مقدمات تألیف الابانه، کتاب اساسی اشعریان، باید یادآوری کرد که در زمان پیش از تألیف آن، مکتب «اعتزال» توانسته بود الهیاتی مبتنی بر عقل و استدلال پدید آورد و میان دین و دانش سازگاری ایجاد کند. در حقیقت اصلی ترین سخن معتزله این بود که عقل و شرع، چه در اصول عقاید و چه فروع وظایف و احکام، همواره یک سخن می گویند و حکم واحد می دهند. اینان صفات خدا را عین ذات او می دانستند و از پذیرفتن هر گفتاری که بوی « تشبیه » یا « تجسیم » بدهد، به سختی دوری می گزیدند.تبلیغ چنین عقاید و افکاری، در عین حال مستلزم « تأویل » بسیاری از آیات قرآن مجید می شد. اساس تأویل این بود که دربارۀ آیۀ مورد نظر خود می گفتند: آیه در پس معنی ظاهری خود معنایی باطنی دارد که مقصود خداوند همان است و باید از معنی ظاهری به سود آن معنی باطنی چشم پوشید و این را بر آن حمل کرد. گشوده شدن باب تأویل وسیله ای شد تا هرکس یا هر فرقه ای آیات قرآن را مطابق افکار و عقاید خویش تأویل کند.مشاهدۀ چگونگی تأویل و گسترش افراطی آن، برای مسلمانانی که می خواستند نصّ صریح قرآن مجید از هرگونه دستکاری بشری مصون بماند، نگرانی پدید آورد و منتهی به پیدایش مکتب های اعتقادی و کلامیی گردید که متمسک به ظواهر بودند. در این زمان بازار اهل عقل و تأویل (از پیروان فرقه های گوناگون) گرم بود و همین امر، کسانی مانند ابوالحسن اشعری را وا می داشت که به مقابله برخیزند.
محتوا
کتاب الابانه مشتمل بر همۀ عقاید اشعری است و گفت و گوی مفصل از آن، به ویژه از آن جهت که حتی امروز نیز اکثریت مسلمانان جهان دارای این مذهب فکری اند، ضروری می نماید. اشعری ابتدا در دو باب از این کتاب به نقل و شرح عقاید و اقوال کژراهان و بدعت گذاران (بنا بر تعبیر او) می پردازد که خود صریحاً به عنوان معتزلیان، قدریان، جَمهیان، حَروریان، رافضیان و مُرجیان از آن ها یاد می کند و سپس به بیان نظرات «اهل حوق و سنت» می پردازد.
اشعری، ابوالحسن، الابانه عن اصول الدیانه، ص ۸، مدینۀ منوره، ۱۹۷۵م جم.
او سپس به اصول دینی خود چنین می پردازد
اشعری، ابوالحسن، الابانه عن اصول الدیانه، ص ۸، مدینۀ منوره، ۱۹۷۵م جم.
...