«واجب تخییری» در فقه به تکلیفی گفته میشود که در آن خداوند انجام یکی از چند کار را بر انسان واجب کرده و فرد در انتخاب هر کدام از آنها اختیار دارد. به عبارت دیگر، چند راه برای انجام یک وظیفه دینی وجود دارد و مکلف میتواند هر کدام را که برایش ممکن است انتخاب کند. با انجام یکی از این گزینهها، تکلیف از عهده او برداشته میشود و لازم نیست همه آنها را انجام دهد. این نوع واجب در برابر «واجب تعیینی» قرار دارد که در آن فقط یک عمل مشخص واجب است و جایگزینی ندارد. در واجب تخییری، چند عمل مختلف وجود دارد که هر یک میتواند جای دیگری را بگیرد. هدف از این حکم آسانتر شدن انجام تکلیف برای افراد در شرایط گوناگون است. یکی از نمونههای معروف آن کفاره روزه است که فرد میتواند بندهای آزاد کند، یا شصت فقیر را غذا دهد، یا دو ماه روزه بگیرد. همچنین در کفاره شکستن قسم نیز چند گزینه برای انجام تکلیف وجود دارد. بنابراین، واجب تخییری تکلیفی است که انجام یکی از چند کار برای انجام آن کافی است. در نتیجه، مکلف آزاد است از میان گزینههای موجود، عملی را که برایش ممکنتر است انتخاب کند.
واجب تخییری
لغت نامه دهخدا
واجب تخییری. [ ج ِ ب ِ ت َ ] ( ترکیب وصفی، اِ مرکب ) واجب مخیر. رجوع بواجب مخیر شود.
فرهنگ فارسی
واجب مخیر.
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] واجب دارای جانشین در عرض خود را واجب تخییری گویند.
واجب تخییری، مقابل واجب تعیینی بوده و به واجبی گفته می شود که بدل و جانشین دارد؛ یعنی طلب مولا به یکی از دو یا چند شیء تعلق گرفته است که هر یک می تواند بدل دیگری قرار گیرد؛ به بیان دیگر، فعل معینی مورد طلب قرار نگرفته است، بلکه مطلوب مولا، بدیل و جانشین در عرض خود دارد، مانند کفاره روزه رمضان برای کسی که عمداً افطار کند، که بین روزه گرفتن دو ماه پی در پی یا آزاد نمودن یک بنده و یا اطعام شصت فقیر مخیر است.
[ویکی شیعه] واجب تخییری گونه ای از واجبات است که مکلف بین انجام چند چیز اختیار دارد، مانند کفاره روزه. در مقابل آن «واجب تعیینی» قرار دارد. بخش عمده واجبات، واجب تعیینی اند و واجبات تخییری بیش تر در احکام مربوط به کفّارات و مجازات ها دیده می شود.
در منابع اصول فقه، «وجوب» از جهت متعلَّق آن دو حالت دارد: اگر وجوب به مورد معین و بدون جایگزینی مانند نماز تعلق گرفته باشد آن را «واجب تعیینی» نامیده اند و اگر به یکی از چند چیز تعلق گرفته باشد که مکلف به اختیار و انتخاب خود یکی را انجام دهد آن را «واجب تخییری» گویند، مانند کفاره روزه که شخص باید بین «آزاد کردن یک بنده» یا «دو ماه روزه گرفتن» یا «سیر کردن شصت فقیر» یکی را انتخاب کند.
بخش عمده واجبات، واجب تعیینی اند. برخی از واجبات تخییری عبارتند از:
[ویکی فقه] واجب تخییری (اصول).
...