مجموعه نُه جلدی با عنوان موسوعة الدراسات القرآنیة، تألیف دکتر محمد حسین علی الصغیر، است. این مجموعه به عنوان اثری جامع در زمینه علوم قرآنی، موضوعات گوناگونی را به صورت تخصصی پوشش میدهد. جلد اول به مبانی عمومی تفسیر قرآن، از جمله آداب و مصادر تفسیر و تفاوت میان تفسیر مفهومی و عملی، میپردازد و با ارائه نمونههایی از تفسیر سوره حمد و زخرف، دیدگاههای نظری را با عمل پیوند میدهد. این ساختار نشاندهنده رویکردی نظاممند در تبیین روششناسی تفسیر است.
در ادامه، این موسوعه به موضوعات محوری دیگری در علوم قرآنی میپردازد؛ جلد دوم به تحلیل مباحث الفاظ قرآن و دیدگاههای لغویون برجستهای مانند سیبویه و خلیل بن احمد در این زمینه اختصاص دارد و بحث فواتح سور را نیز در ذیل آن میآورد. جلد سوم به تاریخ قرآن، شامل مباحث حیاتی وحی، نزول، جمعآوری قرآن، قرائتها و در نهایت، اثبات سلامت قرآن از تحریف میپردازد. جلد چهارم بر جنبههای بلاغی و فنی قرآن، بهویژه مجازهای عقلی و لغوی، متمرکز است. این تنوع موضوعی، از مبانی تفسیری تا ساختار تاریخی و هنرهای ادبی قرآن، جایگاه این اثر را به عنوان یک «موسوعه» تثبیت میکند.
بخشهای پایانی مجموعه، عمق پژوهش نویسنده را در تعامل با جهان معاصر نشان میدهد؛ جلد پنجم به نقد و بررسی دیدگاههای مستشرقین درباره قرآن از جمله تاریخ، وحی و ترجمه میپردازد، در حالی که جلد ششم به مسائل جدید و ابعاد اعجاز و نقش قرآن در حفظ اصالت زبان عرب میپردازد. در نهایت، مجلدات هفتم، هشتم و نهم به ترتیب به اصول بیان عربی و فنون بلاغی مانند تشبیه و کنایه، سیر تحول مبحث دلالت در عصر حاضر، و نسبت میان لفظ و معنا میپردازند. این توزیع محتوایی نشان میدهد که دکتر الصغیر تلاش کرده است تا با پوشش دهی جنبههای نظری، تاریخی، بلاغی، و انتقادی، اثری کامل را در مطالعات قرآنی عرضه نماید.
