قاضی بلخی

قاضی بلخی، معروف به ابومَعشر جعفر بن محمد بن عمر بلخی، یکی از برجسته‌ترین اخترشناسان ایرانی در دربار خلافت عباسی و عضو دارالحکمه بغداد بود. او اهل بلخ، شهری در خراسان، و از نسل سوم نخبگان فکری خراسانی با گرایش پهلوی بود و دانش خود را در نجوم، فلسفه و طالع‌بینی تلفیق می‌کرد. قاضی بلخی ابتدا محقق حدیث بود اما بعدها به طالع‌بینی روی آورد و در دوران خلافت المعتز بالله تا معتمد، رئیس اخترشناسان بغداد شد. او با الکندی، فیلسوف برجسته عرب، مشاجره داشت و همین مواجهه او را به مطالعه ریاضیات و فلسفه واداشت. آثار قاضی بلخی تلفیقی از دانش ایرانی، هندی، یونانی و فلسفه نوافلاطونی است و او جهان هستی را در سه سطح الهی، اثیری و هیولانی تقسیم می‌کرد. او معتقد بود اجرام فلکی بر جهان زیر قمر تأثیر دارند و با مطالعه اخترشناسی می‌توان تغییرات طبیعی و سرنوشت انسان‌ها را پیش‌بینی کرد. قاضی بلخی چندین کتاب مهم نوشت که برخی از آنها به لاتینی ترجمه و در اروپا منتشر شد و آموزه‌های او بر تاریخ فکری مسلمانان و اروپای غربی تأثیر عمیق گذاشت. او در سنین بالا در واسط درگذشت و شهرتش به عنوان دانشمندی جامع و ملی‌گرای ایرانی باقی ماند. آموزه‌های او نشان می‌دهد که علم نجوم و احکام اخترشناسی می‌تواند پلی میان دانش انسانی و معرفت الهی باشد.