عده الاکیاس فی شرح معانی الاساس
عدة الأکیاس فی شرح معانی الأساس عنوان کتابی است که توسط احمد بن محمد بن صلاح شرفی تألیف شده و به بررسی مباحث کلامی زیدیه میپردازد. این کتاب به زبان عربی نوشته شده و خلاصهای از اثر دیگر نویسنده به نام شفاء صدور الناس بشرح معانی الاساس است.
ساختار کتاب:
کتاب در دو جزء تدوین شده است:
جزء اول: شامل مقدمهای که به معرفی مخطوطات و شرح حال مؤلف میپردازد و سپس به مباحث مقدماتی علم کلام میپردازد. این بخش به هفت فصل تقسیم شده و شامل مباحثی نظیر تعریف علم کلام، حسن و قبح، و دیگر مباحث مربوط به عقل و تصورات است.
جزء دوم: به مباحث مرتبط با نبوت و قیامت میپردازد و شامل توضیحات در مورد عقاید زیدیه است.
گزارش محتوا:
جزء اول:
توحید: بحث از تعریف توحید و حدوث عالم، و بیان اینکه اولین مخلوق خداوند هوا است. همچنین، مباحثی درباره صفات الهی، عرش، کرسی و تحریم تفکر در ذات الهی مطرح میشود.
عدل: تبیین حقیقت حسن و قبح و بررسی دیدگاههای مختلف در این زمینه، از جمله نظرات امامیه و زیدیه.
جزء دوم:
نبوت: بحث درباره ضرورت ارسال رسولان و دیدگاه زیدیه در مورد نبوت. نویسنده به اعتقادات خاص زیدیه اشاره میکند، از جمله اینکه پیامبر اسلام پیش از بعثت مکلف به شرع بوده و ملائکه از انبیا افضل هستند.
شریعت: بررسی ادله شریعت، شامل کتاب و سنت و همچنین قیاس.
قیامت: مباحثی در مورد بعث، حساب، میزان و خلق بهشت و دوزخ.
وضعیت کتاب:
این اثر با استفاده از دو نسخه خطی تصحیح شده و فهرست مطالب هر یک از اجزا در انتهای مطالب همان جزء آمده است. محتوای کتاب بهطور کلی به تبیین و تشریح عقاید زیدیه در زمینههای مختلف کلامی و اعتقادی میپردازد و سعی دارد تا دیدگاههای مختلف را در این زمینهها بررسی کند.
این کتاب به عنوان یک منبع مهم در فهم اعتقادات زیدیه و مباحث کلامی مرتبط با آنها به شمار میرود و برای پژوهشگران و علاقهمندان به تاریخ و کلام اسلامی ارزشمند است.
دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] «عدة الاکیاس فی شرح معانی الاساس» تألیف احمد بن محمد بن صلاح شرفی با موضوع کلام زیدیه، به زبان عربی نگارش شده است. این اثر خلاصه کتاب دیگر نویسنده با نام«شفاء صدور الناس بشرح معانی الاساس» است.
کتاب، در دو جزء تدوین شده است: جزء اول، با معرفی مخطوطات و شرح حال مؤلف آغاز شده است. پس از آن مقدمه کتاب به صورت فصل فصل در هفت فصل تنظیم شده است. متن اثر مشتمل بر چهار قسم است که دو قسم آن در جزء اول و دو قسم دیگر در جزء دوم آمده است. کتاب با یک خاتمه با عنوان فرقه ناجیه به اتمام می رسد.
نویسنده، در مقدمه کتاب پاره ای مباحث مقدماتی مانند: تعریف علم کلام، معنای عقل، حسن و قبح، حدود و تصورات و تصدیقات، ذکر دلیل و متعلقاتش و مباحثی از این دست را مطرح و به تبیین دیدگاه های مختلف پیرامون آنها می پردازد.
کتاب توحید با تعریف لغوی و اصطلاحی آغاز شده است. اولین مطلبی که به آن پرداخته شده، تبیین حدوث عالم است. نویسنده معتقد است که اولین مخلوق خداوند هواست که جسمی لطیف و متحرک و... است. پس از آن نویسنده مباحث کلامی مانند: ذکر صفات الهی، غنای الهی، ذکر عرش الهی، ذکر کرسی، لوح مذکور در قرآن، تحریم تفکر در ذات الهی را مطرح کرده است.
مطالب کتاب عدل با تبیین حقیقت حسن و قبح آغاز می شود. نویسنده حسن را آن چیزی می داند که عقابی بر آن مترتب نباشد، خواه واجب یا مندوب یا مباح باشد و ملاک قبیح را نیز ترتب عقاب بر آن می داند. وی سپس به تبیین دیدگاه امامیه و زیدیه و سایر مذاهب اهل سنت در این خصوص می پردازد. در ادامه این بخش نیز عناوینی مانند: اراده، رضای الهی، عوض و دوام آن، فنای عالم، رزق، تکسب، تکلیف، الطاف ذکر شده است.