طبقات فحول الشعراء

[ویکی نور] طبقات فحول الشعراء یا «طبقات الشعراء»، تألیف محمد بن سلام جمحی بصری (139-231ق)، مشتمل بر شرح حال و اشعار شعرای جاهلیت و اسلام است. محمود محمد شاکر بر این کتاب مقدمه زده و آن را شرح کرده است.
بنا به عقیده بسیاری از محققان ادب معاصر عربی، این کتاب در تاریخ ادب عربی، نخستین اثر بشمار می آید و برخی نیز آن را اولین اثر تدوین شده در نقد ادبی عرب می دانند. بر این پایه، ابن سلام را به حق می توان پرچم دار تاریخ ادب نویسان دانست؛ زیرا ابوالفرج اصفهانی «صاحب الأغانی»، ابوعلی قالی و زجاج در کتاب های خود، راه وی را پیموده اند.
کتاب، مشتمل بر دو مقدمه مفصل (170 صفحه) و مختصر از محقق کتاب، مقدمه مؤلف و متن کتاب در دو سفر و هر سفر در ده طبقه است.
محمد شاکر در مقدمه، مطالبی درباره نسخه های خطی کتاب، شیوه خود و نام کتاب نوشته است. ابن سلام در مقدمه، درباره نقد شعر، دانشمندان بصره و تأسیس علم نحو و عروض سخن به میان آورده و از میان دانشمندان کوفه فقط به مفضل الضبی اشاره کرده است.
ابن سلام جمحی در کتاب «طبقات الشعراء» (طبقات فحول الشعراء)، پس از تقسیم شاعران به شاعران دوره جاهلی و دوره اسلامی، در طبقه بندی هر دوره ملاک هایی چون جودت شعر، زیادی اشعار، نظر علما درباره آنان و تشابه شعری آن ها با یکدیگر را در نظر گرفته است.