واژه «صوص» یک صفت عربی کهن است که در لغتنامههای قدیمی برای توصیف انسانی بسیار خسیس، فرومایه و بیمروت به کار رفته است. در توضیح این واژه آمده که «صوص» به کسی گفته میشود که آنقدر بخیل و تنگنظر است که حتی هنگام خوردن غذا نیز خود را از دیگران پنهان میکند تا کسی از او چیزی نخواهد یا مهمانش نشود. در فرهنگ عربی قدیم، مهماننوازی و شریک شدن در غذا از مهمترین نشانههای بزرگواری و جوانمردی به شمار میرفت و به همین دلیل، کسی که از ترس تقسیم کردن غذا در تنهایی و پنهانی غذا میخورد، فردی بسیار نکوهیده محسوب میشد. تعبیر «در سایه مهتاب تنها فرود آمدن و تنها خوردن» در واقع کنایهای از شدت بخل و پستی اخلاقی چنین شخصی است. این واژه فقط به خسیس بودن مالی اشاره ندارد، بلکه نوعی پنهانکاری، خودخواهی و دوری از روحیه انسانی و اجتماعی را نیز در خود دارد. فرد «صوص» کسی است که نه سخاوت دارد، نه میل به کمک و مشارکت با دیگران، و نه روحیه مهماندوستی و بخشندگی. در ادبیات اخلاقی و لغوی عرب، چنین صفتی از ویژگیهای ناپسند انسان دانسته میشده و در برابر صفاتی مانند کرم، مروت و سخاوت قرار داشته است. استفاده از این واژه نشان میدهد که در فرهنگ قدیم عرب، بخشندگی و شریک شدن نعمت با دیگران ارزش فراوانی داشته و بخل شدید رفتاری زشت و ناپسند شمرده میشده است. امروزه این واژه در گفتار روزمره کاربردی ندارد، اما در متون لغوی و ادبی قدیمی هنوز دیده میشود و معنای آن برای شناخت فرهنگ اخلاقی گذشته اهمیت دارد. بنابراین، «صوص» به انسانی بسیار بخیل، پست و خودخواه گفته میشود که از ترس شریک شدن با دیگران، حتی غذا خوردن خود را نیز پنهان میکند.
صوص
لغت نامه دهخدا
صوص.( ع ص ) سخت زفت و ناکس که تنها فرودآید و تنها خورد در سایه مهتاب تا ضیف نبیند او را. ( منتهی الارب ).
فرهنگ فارسی
سخت زفت و ناکس که تنها فرود آید و تنها خورد در سایه مهتاب تا ضیف نه بیند او را
