عبارت «دلیلین متعارضین» به دو دلیلی اشاره دارد که در مدلول خود با یکدیگر تنافی دارند. به عبارت دیگر، این دو دلیل به گونهای هستند که نمیتوانند همزمان صحیح باشند و وجود یکی از آنها موجب رد دیگری میشود. این تنافی میتواند به صورت تناقض (که در آن دو دلیل کاملاً مخالف یکدیگرند) یا تضاد (که در آن دو دلیل در برخی جنبهها با هم در تضاد هستند) باشد. به طور کلی، دلیلین متعارضین به دو دلیلی گفته میشود که در ناحیه مدلول خود به گونهای با هم در تضاد هستند که نمیتوانند همزمان معتبر باشند. به این معنا که اگر یکی از این دو دلیل معتبر باشد، دیگری باید رد شود. تنافی میان دو دلیل میتواند به دو صورت باشد: تنافی ذاتی و تنافی عرضی. تنافی ذاتی به این معناست که خود دلیلها به طور طبیعی و ذاتی با یکدیگر در تضاد هستند، در حالی که تنافی عرضی ممکن است به دلایل خارجی یا شرایط خاصی بستگی داشته باشد. در نتیجه، مفهوم دلیلین متعارضین در فقه و اصول فقه به بررسی و تحلیل دلایل متناقض و چگونگی اعتبار آنها پرداخته و به ما کمک میکند تا در مواردی که دلایل مختلفی وجود دارد، بتوانیم تصمیمگیری صحیحتری داشته باشیم.
دلیلین متعارضین
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] دلیلَین مُتعارِضَین به معنی دو دلیل متنافی به حسب مدلول است.
دلیلین متعارضین، به دو دلیلی گفته می شود که در ناحیه مدلول تنافی و تکاذب دارند، چه این تنافی به صورت تناقض باشد و چه به صورت تضاد؛ به بیان دیگر، تنافی میان دو دلیل متعارض تنافی میان مدلول آن دو است، به گونه ای که اجتماع آن دو در حجیت محال می باشد.
اقسام تنافی دو دلیل
تنافی دو دلیل، گاهی ذاتی است و گاهی عرضی.
← تنافی ذاتی
۱. ↑ شرح اصول فقه، محمدی، علی، ج ۳، ص ۴۰۵.۲. ↑ فرائدالاصول، انصاری، مرتضی بن محمدامین، ج۳، ص۴۱۰.
...
