باذغیس

کلمه‌ی «باذغیس» که امروزه بیشتر با صورت «بادغیس» شناخته می‌شود، نام ناحیه‌ای تاریخی و کهن در شمال غربی افغانستان و شمال شرقی ولایت هرات است. این واژه در اصل از ترکیب فارسی «باد» + «خیز» ساخته شده و به معنای «محل وزش بادها» یا «جایی که باد فراوان می‌وزد» است. در منابع کهن، از جمله برهان قاطع و معجم‌البلدان، آمده است که باذغیس سرزمینی پر از آب، علف و درخت بوده و به سبب وزش دائمی بادها چنین نام گرفته است. جغرافی‌دانان اسلامی آن را بخشی از خراسان و دارای روستاها و شهرک‌های بسیار دانسته‌اند، از جمله قصبه‌های «بون» و «بامئین». باذغیس در روزگار باستان از نواحی آباد و خوش‌هوای خراسان به‌شمار می‌رفت و چراگاه‌ها و جنگل‌های پسته‌اش شهرت فراوان داشت. برخی مورخان مانند حمدا‌الله مستوفی نوشته‌اند که در این منطقه جنگلی به وسعت پنج فرسخ در پنج فرسخ از درختان پسته وجود داشته است. در متون اوستایی و پهلوی، نام کهن آن «واییتی‌گیس» یا «وادگیس» آمده که در گذر زمان به «بادغیس» و سپس «باذغیس» تبدیل شده است. این سرزمین از نظر تاریخی خاستگاه شخصیت‌هایی چون حنظله بادغیسی، از نخستین شاعران پارسی‌گو، نیز بوده است. امروزه مرکز آن شهر قلعه نو است و به‌دلیل موقعیت کوهستانی، بادهای شدید، مراتع سرسبز و محصولات پسته و زیره، همچنان اهمیت اقتصادی و طبیعی دارد.