واژه «الخنجاس» یک نام خاص جغرافیایی است که در برخی منابع تاریخی و جغرافیایی اسلامی از آن یاد شده است و به منطقهای مسکونی در سرزمینهای شرقی جهان اسلام اشاره دارد. بر پایه اطلاعات ثبتشده در لغتنامه دهخدا، «الخنجاس» نام شهرکی در ناحیه ماوراءالنهر بوده است؛ منطقهای که در گذشته از مهمترین حوزههای فرهنگی، علمی و تمدنی جهان اسلام به شمار میرفت. این شهرک در مرز میان فرغانه و ایلاق قرار داشته و از نظر موقعیت جغرافیایی در یکی از مسیرهای ارتباطی و تجاری آن روزگار واقع بوده است. ماوراءالنهر به دلیل قرار گرفتن در مسیر دادوستد و تبادل فرهنگی، محل شکلگیری بسیاری از شهرها و آبادیهای مهم بود و الخنجاس نیز یکی از این مراکز محلی به شمار میآمد. اگرچه امروزه اطلاعات گستردهای درباره ویژگیهای دقیق این شهرک در دست نیست، اما ذکر نام آن در منابع کهن نشاندهنده شناختهشده بودن آن در دورههای تاریخی گذشته است. این واژه برخلاف بسیاری از واژههای رایج زبان فارسی یا عربی، دارای معنای لغوی مستقل و متداول نیست و بیشتر به عنوان یک اسم مکان شناخته میشود. از همین رو، ارزش و اهمیت آن بیشتر در مطالعات تاریخی، جغرافیایی و بررسی متون کهن آشکار میشود.
الخنجاس
لغت نامه دهخدا
الخنجاس. [ ] ( اِخ ) شهرکی است ( از ماوراءالنهر ) بر حد فرغانه و ایلاق. ( حدود العالم ).