اسماعیل حقی بروسوی
اسماعیل حقی بروسوی، که با نامهای دیگری همچون اسکوداری یا اسکداری نیز شناخته میشود، در سال ۱۰۶۳ هجری قمری (حدود ۱۶۵۳ میلادی) در قصبه آیدوس نزدیک ادرنه (در امپراتوری عثمانی) به دنیا آمد. کنیهاش «ابوالفدا» بود، پدرش مصطفی و جدّش بایرام قاووش پسر شاه خدابنده بود. او از سادات علوی بود و نسبش با حدود ۳۰ واسطه به حضرت علی (ع) میرسید.
تحصیل و فعالیت علمی
از سنی کم، پدرش او را نزد عثمان فضلی آت پازارلی، شیخ سلسله جلوتیه، سپرد. اسماعیل حقی در دوران جوانی به ادرنه، سپس استانبول رفت و در آنجا به تحصیل زبان و ادب عربی، فقه، حدیث، کلام و تفسیر پرداخت و از شعرای فارسیزبان و آثار عرفانی چون مولوی، حافظ، و عطار بهره برد. او سپس به منطقه اسکوپیه (در مقدونیه امروز) رفت و خانقاه جلوتیهای بنیان گذاشت و بعدتر در بروسه (امروزه بورسا ترکیه) مستقر شد و به سمت قطبی سلسله جلوتیه ارتقا یافت.
آثار و تأثیر
از ایشان بیش از ۱۰۶ اثر شناخته شده است؛ خود او نیز گفته بیش از ۱۰۰ تا ۲۰۰ اثر نوشته است؛ از این میان حدود ۶۰ اثر به ترکی و بقیه به عربی است. مهمترین اثرش «تفسیر روح البیان» است؛ تفسیری عرفانی ـ تربیتی بر قرآن که ترکیبی از مباحث ظاهری و باطنی دین را ارائه میدهد. وی همچنین در حوزه شعر، تصوف، اخلاق و تعلیمات عرفانی فعال بود و از وی بهعنوان یکی از شخصیتهای برجسته در مسیر عرفان در عثمانی یاد میشود.
پایان زندگی
اسماعیل حقی بروسوی در سال ۱۱۳۷ هجری قمری (حدود ۱۷۲۵ میلادی) در بورسا چشم از جهان فروبست. مقام او همچنان در آن منطقه محترم شمرده میشود و اندیشه او تأثیرگذار در جریانهای تصوف و عرفان عثمانی به شمار میآید.
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] اِسْماعیل حَقّی بُروسَوی، یا اسکداری، اسکوداری ۱۰۶۳- ۱۱۳۷ق /۱۶۵۳- ۱۷۲۵م، مفسر، شاعر و از مشایخ فرقه جَلوتیه بود.
کنیه او ابوالفدا، نام پدرش مصطفی و جدش بایرام قاووش پسر شاه خدابنده بود.پدر اسماعیل در استانبول می زیست و یک سال پیش از تولد وی به سبب آتش گرفتن خانه و از هم پاشیدگی زندگی، به قصبه آیدوس نزدیک ادرنه مهاجرت کرد و اسماعیل در آن جا تولد یافت.پدرش او را نزد عثمان فضلی آت پازارلی، شیخ سلسله جلوتیه برد و چنانکه اسماعیل خود می گوید بعدها شیخ گه گاه به وی می گفت که تو مرید ما بوده ای.
نسب شناسی
اسماعیل از سادات علوی بود و نسبت وی با ۱ واسطه به حضرت علی (ع ) می رسید.
تحصیلات
وی در ۰ یا سالگی به توصیه استاد برای تحصیل علوم ظاهری و حضور در مجلس درس عبدالباقی افندی از آیدوس به ادرنه رفت و در آن جا به تحصیل زبان و ادبیات عرب، منطق، فقه، حدیث، کلام و تفسیر پرداخت.سپس در ۰ سالگی به دعوت عثمان فضلی به استانبول رفت. در آن جا علاوه بر اینکه در مجالس وعظ عثمان فضلی و دیگر عرفای مشهور حضور می یافت، در تحصیل علوم ظاهری نیز همچنان کوشا بود، چنانکه تجوید، خطاطی و زبان فارسی را نیز در استانبول آموخت و به ویژه در کتاب های عرفانی فارسی همچون آثار عطار، مولوی، حافظ و جامی تعمق کرد و در همین دوران به ترجمه و تفسیر برخی از آیات قرآن کریم و احادیث نبوی پرداخت.
رویدادهای تاریخی
...