ارطخشاست

ارطخشاست نامی است که در متون تاریخی و منابع عربی و فارسی برای اشاره به پادشاهان هخامنشی، به‌ویژه اردشیر اول و اردشیر دوم، به کار رفته و در واقع شکل معرب و تاریخی نام «اردشیر» به شمار می‌رود. این واژه در اصل به معنای «دارنده پادشاهی مقدس» یا «پادشاهی بر پایه راستی و قانون درست» تفسیر می‌شود و ریشه آن به زبان فارسی باستان بازمی‌گردد. از نظر ساختار زبانی، این نام از دو بخش «ارتا» به معنای راستی، پاکی و تقدس و «خشثره» به معنای پادشاهی و فرمانروایی تشکیل شده است. در نتیجه، مفهوم کلی آن به نوعی حکومت عادلانه و مبتنی بر نظم و حقیقت اشاره دارد. در منابع تاریخی اسلامی و متون قدیم، این نام به صورت‌های مختلفی مانند ارطخشست، ارطخشاست و ارطحشست آمده است. کاربرد اصلی آن برای معرفی پادشاهان هخامنشی بوده و به‌ویژه درباره اردشیر اول، که در تاریخ با لقب «اردشیر درازدست» نیز شناخته می‌شود، به کار رفته است. همچنین اردشیر دوم نیز در برخی منابع با همین عنوان ارطخشاست یاد شده و در تاریخ‌نگاری قدیم با این نام ثبت گردیده است. این واژه در آثار مورخان و نویسندگان اسلامی مانند طبری و حمزه اصفهانی نیز دیده می‌شود و به عنوان نام شاهان ایران باستان ذکر شده است. بنابراین ارطخشاست صرفاً یک نام نیست، بلکه عنوانی تاریخی برای پادشاهان هخامنشی و نمادی از مفهوم پادشاهی عادلانه در فرهنگ ایران باستان است.