مفهوم فحوی الخطاب
مفهوم «فحوی الخطاب» در علم اصول فقه به معنای دلالت لفظ بر معنایی است که صریحاً در آن ذکر نشده، اما از سیاق کلام یا ضرورت فهم آن استنباط میشود. به عبارت دیگر، این مفهوم به معنای «مدلول التزامی» جمله است؛ یعنی معنایی که به طور ضمنی و به اعتبار لازم بودن آن از مفاد جمله، از آن برداشت میشود، هرچند لفظ به طور مستقیم بر آن دلالت نداشته باشد.
در اصطلاح اصولیان، «فحوی الخطاب» یکی از اقسام «مفهوم موافق» است و به نوعی قیاس اولویت شباهت دارد. برای مثال، نهی از گفتن «اف» به والدین در قرآن کریم، به طور ضمنی بر حرمت کتک زدن آنان نیز دلالت دارد؛ زیرا «اف» کمترین حد بیاحترامی است و به طریق اولی، نهی از آن بر نهی از رفتارهای شدیدتر نیز دلالت میکند.
در نهایت، «فحوی الخطاب» به نوعی از دلالت اشاره دارد که در آن، حکم یا معنای مورد نظر به طور غیرمستقیم و از طریق سیاق کلام یا ضرورت فهم، از لفظ استنباط میشود. این مفهوم در استنباط احکام شرعی و فقهی کاربرد فراوانی دارد و در کنار دیگر اقسام دلالتهای لفظی، به فهم دقیقتر متون دینی کمک میکند.
مترادفها
معنای کلام، مفهوم ظاهری
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] یکی از اقسام مفهوم موافق؛ دال بر ثبوت حکم منطوق برای مفهوم به صورت قوی تر را مفهوم فحوی الخطاب گویند.
«مفهوم فحوای خطاب» یا «تنبیه خطاب» یکی از اقسام مفهوم موافق، و آن حکم و معنایی است شدیدتر و قوی تر از حکمی که منطوق بر آن دلالت دارد؛ مانند دلالت: (فلا تقل لهمآ اف) بر حرمت ضرب و جرح والدین؛ که این حکم بر تحریم اف گفتن به آن ها که منطوق بر آن دلالت دارد، اولی است.
قیاس اولویت
مفهوم فحوی الخطاب را اصطلاحا « قیاس اولویت » می نامند؛ زیرا علت حکم در مفهوم، قوی تر و شدیدتر از علت حکم در منطوق است.
عناوین مرتبط
مفهوم موافق؛ مفهوم لحن الخطاب؛ مفهوم.