تنزیه الابصار و الافکار فی رحله سلطان زنجبار

[ویکی فقه] تنزیه الأبصار و الأفکار فی رحلة سلطان زنجبار (کتاب). تنزیه الابصار و الافکار فی رحلة سلطان زنجبار، تالیف زاهر بن سعید در سال ۱۸۷۸ م به زبان عربی است.
نویسنده از کشورهای مختلف اروپایی؛ مانند: ایتالیا، اسپانیا، پرتغال، انگلیس و... بازدید و گزارش کرده است. در این سفرنامه به تصویر کشیده شده است. اهمیت کتاب بدین جهت است که این سفرنامه؛ همانند سایر سفرنامه های عربی قرن ۱۹ میلادی در جهت بیداری اعراب و گرایش به اروپا نوشته نشده است که تفصیل آن در گزارش محتوا خواهد آمد.
[ویکی نور] تنزیه الأبصار و الأفکار فی رحلة سلطان زنجبار تألیف زاهر بن سعید در سال 1878م به زبان عربی است. نویسنده از کشورهای مختلف اروپایی؛ مانند: ایتالیا، اسپانیا، پرتغال، انگلیس و... بازدید و گزارش کرده است. در این سفرنامه به تصویر کشیده شده است. اهمیت کتاب بدین جهت است که این سفرنامه؛ همانند سایر سفرنامه های عربی قرن 19 میلادی در جهت بیداری اعراب و گرایش به اروپا نوشته نشده است که تفصیل آن در گزارش محتوا خواهد آمد.
کتاب؛ مشتمل بر یک مقدمه، پنجاه باب و یک خاتمه است. در مقدمه مطالبی پیرامون کتاب و اهمیت آن و تحقیقات محقق آمده است. در هر یک از ابواب سفر یا دیداری به ترتیب زمانی ذکر شده است. خاتمه نیز درباره کارهایی است که صابنجی به جهت تکمیل سفرنامه بر روی آن به انجام رسانده است.
نویسنده در مقدمه با بررسی تاریخچه سفرنامه نویسی در بلاد عرب، سفرنامه "تلخیص الابریز فی تلخیص الباریز" الطهطاوی را ابتدای آغاز نهضت ترجمه و آشنایی اعراب با اروپا می داند که پس از آن سفرنامه های بسیار دیگری؛ مانند:"کشف المخبأ فی فنون اروبا" و "رحله الی باریس" تألیف گردید. او سپس به بررسی کتاب حاضر پرداخته و آن را نیز در همین راستا می داند.
در واقع سفرنامه های قرن 19م به آراء اصلاحی و بیداری عرب به ضرورت نهضت شناخته می شوند. نهضت به معنای بیدار ساختن غافلین عرب اعم از رجال سیاسی و سائر خواص و عوام است، به این که باید با کشورهای اروپایی آشنا شد و اسباب نهضت را از آنها اخذ نمود. به اعتقاد احمد الشتیوی، محقق کتاب، جهانگردان فوق به "فارق" جوهری بین عقل عربی و غربی که عبارت از "دوست داشتن کار" توجه نکرده اند. برخی از جهانگردان عرب چنین تصور کرده اند که اساس تمدن غربی بر حکومت نیکو که از آن امنیت و اتقان کار زایش شده، بنا شده است؛ اما این مقوله در نظر سلطان زنگبار، مانند هرم مغلوبی است: او از خطر آنچه که به ضعف امت منتهی می شود، پرده بر دارد. حسن حکومت بدین معنا نیست که مجتمع بر کسالت بنا شود و از کار فاصله گیرد. او در مناسبات متعدد این دیدگاه خود را بیان می کند. او آرزو می کند که عده ای از مردم سرزمینش به انگلیس رفته و منافع کار و تلاش را فرا می گرفتند. این طرح که کتاب را از دیگر کتب متمایز می کند، به جهاتی دارای اهمیت است؛ شناخت اسباب پیشرفت بریتانیا و اطلاع بر شیوه های متنوع آن و اکتشاف بعضی از راه های سیاست استعماری از جمله آنها است. سلطان برغش می گوید: «من به انگلیس سفر کردم تا از اسباب تمدن و عمران آنها اطلاع یابم و آن را در سیاست ملکی و عمرانی خود قرار دهم».
نگارش اثر در چند مرحله صورت پذیرفته است. مرحله اول مربوط به خود نویسنده است. او کاتب سلطان برغش بن سعید البوسعیدی(1287-1305ق) بوده است و خاطرات و مشاهداتش از مصاحبت با سلطان را نگارش کرده است. این مرحله اساس این تألیف را تشکیل می دهد. مرحله دوم به کارهایی است که لویس بن یعقوب بن ابراهیم صابنجی(1254-1350ق) بر روی نوشته ابن سعید انجام داده است.