زمینه های پیدایش خلافت فاطمیان

[ویکی نور] زمینه های پیدایش خلافت فاطمیان اثر محمدعلی چِلونگر، بررسی علل و زمینه های پیدایش خلافت فاطمیان در افریقیه و مغرب بوده که به زبان فارسی و در دوران معاصر نوشته شده است.
کتاب با مقدمه نویسنده آغاز و مطالب در چهار فصل و هر فصل در چندین بخش تنظیم شده است.
در این پژوهش، گردآوری اطلاعات و داده های تاریخی، بر اساس روش کتابخانه ای و مبتنی بر منابع و اسناد اصیل و معتبر -که برخی از آنها در بررسی منابع آمده اند- انجام شده و سعی نویسنده بر آن بوده تا از سرچشمه اصلی استفاده نماید. همچنین از تحلیل و تفسیر داده های تاریخی با روش تحلیل محتوا نیز غفلت نشده است.
تحقیق این اثر، در مسیر خود با پاره ای مشکلات روبه رو بوده که مهمترین آن ها کمبود منابع در زمینه «تاریخ مغرب اسلامی» در ایران است.
در مقدمه کتاب ضمن تشریح محدوده کلی پژوهش، به سؤالاتی که این اثر، در پی پاسخگویی به آن می باشد، اشاره شده است. این سؤالات عبارتند از:

💡 خلافت فاطمی در سال ۹۰۹م در شمال آفریقا بنیان نهاده شد و به زودی به سیسیل، مصر، فلسطین و سوریه گسترش یافت و در دوران حکومت هشتمین خلیفهٔ فاطمی، المستنصربالله (وفات ۱۰۹۴م) به اوج قدرت خود رسید. در طول این دورهٔ حدوداً دو قرنی، فاطمیان یک حکومت مرفّه همراه با شادابی عقلانی، اقتصادی و فرهنگی قابل ملاحظه‌ای را پدیدآوردند.

💡 منشور بغداد متنی بود که در سال ۴۰۱ هجری (۱۰۱۱ م) از طرف خلیفه عباسی القادر علیه خلفای فاطمی مصر صادر شد و در آن از جمله انتساب فاطمیان به فاطمه دخت پیامبر اسلام را زیر سؤال برد.

💡 صلیبیون در هنگام حرکت به سوی اورشلیم، تلاش کردند با فاطمیان مذاکره کنند ولی مفید واقع نشد. صلیبیون پس از تصرف اورشلیم متوجه شدند که فاطمیان در حال تدارک حمله‌ای به آنان هستند. در ۱۰ اوت گادفری بوین، سربازان باقی‌مانده را در یک راهپیمایی یک روزه از اورشلیم به سمت اشکلون هدایت کرد.

💡 در عصر خلافت فاطمیان در میان اسماعیلی‌ها اصطلاح داعی برای اشاره به رهبری مذهبی غیر موروثی و جدا از ائمه استفاده شد. بعدها عبارت داعی مطلق برای رهبران شاخه‌های خاصی از جوامع اسماعیلی استفاده شد.