دهان نخستیان

{Protostomia} [جانور شناسی] نام تعدادی از شاخه های جانوران که تصور می شود نیای مشترکی دارند و دهان آنها از نخستین منفذ رویانی یا منفذ تَنداله به وجود آمده است

دهان نخستیان ( Protostomia ) اصطلاحی برای اشاره به تعدادی از شاخه های جانوران است که تصور می شود نیای مشترکی دارند و دهان آنها از نخستین منفذ رویانی یا منفذ تَنداله ( blastula ) به وجود آمده است.
اگر در جنین جانور، نخستین روزنی که باز می شود تبدیل به دهان شود این گونه از جانور، دهان نخستی نامیده می شود و اگر روزن اول در جانور تبدیل به مقعد شود آن را دهان دومی می نامند. دهان نخستیان و دهان دومیان به همراه چند شاخهٔ کوچک تر جانوری تشکیل گروهی به نام دوسوئیان را می دهند. منظور از دوسوئیان، آن گروه از جانوران هستند که بدنشان در دو سو، تقارن دارد.

💡 نزد بعضی جانوران، تخمک‌گذاری به دلیل آمیزش جنسی صورت می‌گیرد. نزد بعضی دیگر، تخمک‌گذاری مستقل از آمیزش انجام می‌شود. در میان بعضی دیگر از جانوران نیز، همانند انسانها یا بعضی نخستیان، تخمک‌گذاری مرتبط با دوره فحلی نیست. از این رو نباید از چنین واژه‌ای برای چگونگی تخمک‌گذاری در میان انسان‌ها بهره گرفت چرا که در صورتی که امکان آمیزش جنسی بدون وقفه وجود داشته باشد، دوره فحلی بی‌معنا می‌شود. در میان همه جانوران اما دوره‌ای از عدم باروری وجود دارد که در طی آن برخورد و تماس اسپرماتوزوئید و تخمک به کمترین حد خود می‌رسد.

💡 پروکنسول سرده‌ای آغازین از نخستیان راست‌بینی بود. آن‌ها دارای مخلوطی از ویژگی‌های میمون‌های بر قدیم و کپی‌ها بودند. ویژگی‌های میمون‌وار پروکنسول شامل مینای دندان نازک، ساختار بدنی نه چندان قوی با سینه‌ای باریک و پاهای جلویی (دستان) کوتاه می‌شدند. ویژگی‌های کپی‌وارشان نیز شامل نداشتن دم، آرنج شبیه به کپی‌ها، و مغزی دارای نسبت جرم بر بدن اندکی به نسبت بیشتر.