جامع ایاصوفیا

جامع ایاصوفیا. [ م ِ ع ِ اَ ] ( اِخ ) مسجد معروفی است در استانبول. اصل آن کنیسه ای بودکه پادشاه قسطنطنیه آن را بنا کرده عثمانیها آن را به جامع تبدیل کردند. ( اعلام المنجد ). سامی بیک در قاموس الاعلام آرد: جامع شریف بزرگی است خارج در سرای همایونی طوپ قپو در استانبول بسال 325م. توسط قسطنطین امپراطور روم به صورت کلیسا ساخته شد و به ایاصوفیا موسوم گشت. در زمان آرکادیوس این بنا سوخت و توسط پسراو تئودیوس مجدداً بنحو کاملتری ساخته شد. سپس در زمان سلطنت یوستنیایوس باز هم طعمه حریق گردید و توسط همین پادشاه به صورت فعلی بنا شد. معماران آن از مشاهیر دانشمندان ریاضی: تراله، آنتیموس و ایسیدور بودند. آنتیموس این بنا را بطرز معابد قدیمه ساخت و برطبق معمول آنروز شکل چلیپا نیز در آن قرار داد. در داخل معبد زیر قبه بزرگ 40 ستون و در بالای آن 60 ستون کار گذاشت. بنای این معبد بسال 548م. پایان یافت.قبل از اینکه این معبد به صورت جامع شریف درآید در دیوارهای آن تصویرهائی از قبیل بت و صنم و ملائکه و عزیر کنده شده بود، ولی حالا بشکل ساده است. امپراطور یوستینیانوس این معبد را به احترام صوفیا که اسم قدیسه ای بود ایاصوفیا نامید. طول معبد از شرق بغرب 269 قدم و عرض آن از شمال بجنوب 243 قدم و ارتفاع بلندترین قبه آن 188 قدم است. بمرور زمان چند مرتبه محتاج به تعمیر شده است و آن را با مهارت کامل تعمیر کرده اند. بسال 857 هَ.ق. این معبد توسط ابوالمغازی سلطان محمدخان ثانی هنگام فتح استانبول به جامع شریف تبدیل شد و مشارالیه یک مناره و مدرسه بدان افزوده و سلطان بایزید مناره دیگری ساخت و مدرسه را وسعت داد.

💡 پس از مرگ خلیل پاشا در سال ۱۶۰۴ با داماد جعفر پاشا ازدواج کرد و بعد از مرگ او (۱۶۱۰) با داماد مراد پاشا ازدواج کرد. فاطمه سلطان در زمان سلطنت احمد، مورد احترام و سلطان جوان یکی از دختران خود را به افتخار عمه‌اش فاطمه نامید. فاطمه در سال ۱۶۲۰ فوت شد و در مقبره مراد سوم ایاصوفیا دفن شد.

💡 پس از دعوت سلطان محمد فاتح و بازگشت مجدد از آذربایجان به استانبول، در مدرسه ایاصوفیا به تدریس و تألیف کتبی چون «رسالهٔ محمدیه» در علم حساب (که به نام سلطان محمد خان بود) پرداخت و در همان‌جا در ۲۵ آذر ۸۵۳ خورشیدی (برابر با ۲۷ رجب ۸۷۹ قمری، برابر با ۱۶ دسامبر ۱۴۷۴ میلادی) درگذشت و در جوار قبر ابو ایوب انصاری خاکسپاری شد.

💡 این شهر در مرکز فرهنگ و تمدن یونانی و مرکز پیروان کلیسای ارتودکس یونانی بوده و توسط بسیاری از کلیساهای با شکوه و عالی مانند ایاصوفیا (یکی از بزرگ‌ترین کلیساهای جامع دنیا) مزین شده‌است. محل اقامت پاتریک کلیسای ارتودکس (راهنمای روحانی و معنوی کلیسای ارتودکس شرقی) در آن است.