کرخ سامرا ناحیهای تاریخی و جغرافیایی است که در حدود دو فرسنگی شهر سامره قرار دارد. این منطقه که در منابع کهن به آن «کرخ فیروز» نیز گفتهاند، منسوب به فیروز، فرزند بلاش و نوه قباد پادشاه است و پیش از تأسیس شهر سامره ساخته شده بود. پس از آن که سامره بنا شد، این شهر به کرخ متصل گردید و کرخ همچنان باقی و آباد مانده است.
در تاریخ، کرخ سامرا محل سکونت شخصیتهای مهمی بوده است؛ ابن ابی حاتم از عباد بن تمیم کرخی و حافظ ابوبکر خطیب از احمد فرزند هارون کرخی نام میبرند که از این آبادی بودهاند. در دوره خلفای عباسی، به ویژه معتصم پس از مأمون (۲۱۸ تا ۲۲۷ هجری)، سامره ساخته شد و کرخ سامره توسعه یافت. معتصم عباسی محل کرخ سامره را به ترکها و یاران خود اختصاص داد و برای آسایش سکونت آنها در عمران و توسعه این آبادی کوشید. متوکل (۲۳۲–۲۴۷ هجری) نیز کار معتصم را در توسعه این منطقه ادامه داد.
مهم است بدانیم که مأمون (۱۹۸–۲۱۸ هجری) در امور کرخ سامره نقشی نداشت و توسعه این منطقه به اقدامات معتصم بازمیگردد. کرخ سامره از نواحی تاریخی و فرهنگی مهم در دوران عباسیان بوده و در منابعی مانند «نزهةالقلوب» و «معجم البلدان» به تفصیل شرح داده شده است. این منطقه نقش مهمی در سکونت و استقرار نیروهای حکومتی و نظامی عباسی داشته و جزو مراکز مهم اطراف سامره محسوب میشده است.
